Column

Politici trekken geen lessen uit het verleden

Mede door de voortdurende economische stagnatie ligt ook nu de wereldvrede onder vuur.

Portret van ARP-politicus Hendrik Colijn (Burgerveen, 22 juni 1869 ¿ Ilmenau, 18 september 1944). Van 1925 tot 1926 en van 1933 tot 1939 was hij van vijf kabinetten voorzitter van de ministerraad (minister-president). Beeld anp

'De geschiedenis herhaalt zich niet, maar ze rijmt wel.' Ook nu klinkt veel akelig bekend. In 1937 dachten de Amerikanen dat de economie voldoende was hersteld voor een belastingverhoging. Een nieuwe recessie volgde. Nu, eveneens zeven jaar na de ineenstorting van het financiële systeem, dreigt een Amerikaanse renteverhoging. Het IMF waarschuwt voor de gevolgen hiervan voor in schulden gedrenkte 'opkomende' landen als China, Brazilië en Turkije.

Wij hebben het voordeel dat wij kunnen leren van de fouten van destijds. Zo was in 2008 een van de grootste kenners van de geschiedenis van de jaren dertig, Ben Bernanke, voorzitter van de Fed, het Amerikaanse stelsel van centrale banken. Waar deze in de jaren dertig niets deed, overspoelde de Fed ditmaal de economie met dollars. Iets dat helaas veel later en in mindere mate gebeurde in de eurozone. Anders dan tachtig jaar geleden weten we nu ook dat uiteindelijk iedereen verliest als alle landen de eigen economie gaan beschermen. De handelsoorlog van destijds is uitgebleven.

Eén beroepsgroep is de laatste tachtig jaar helaas met hele andere dingen bezig geweest dan lessen te trekken uit het verleden: onze politici en hun adviseurs. Destijds jaagde de zuinige Colijn de werkloosheid verder op. Hij heeft nog steeds trouwe volgelingen. Het uitmergelbeleid van de euroleiders heeft de economie ernstig beschadigd en de sociale buffers tot een minimum teruggebracht.

De stimulering moest vooral bij de centrale banken vandaan komen. Die drukten ongekende hoeveelheden nieuwe dollars, ponden en euro's. Dat nieuwe geld is helaas, bij gebrek aan vraag in de reële economie, vooral terechtgekomen in vermogensmarkten: huizen, aandelen en staatsobligaties. Meeliften op prijsstijgingen in vermogensmarkten is weliswaar snel en gemakkelijk geld verdienen, het is ook een improductieve aanwending van middelen en daarmee niet houdbaar. Opkomende markten worden zo ook weer neergaande markten.

In de eurozone groeit nu de roep om nog meer nieuwe euro's: de inflatie blijft laag, de werkloosheid hoog en de eurokoers stijgt weer. Is dat omdat de VS de rente toch laag zal houden? Wordt een verdere Chinese koersdaling verwacht? In plaats van een handelsoorlog dreigt een valutaoorlog: wie drukt het meeste geld en kan zo met de goedkoopste munt zijn economie het meest stimuleren? Een geldwedloop die niets oplost, maar de financiële markten wel verder destabiliseert. Ondertussen spelen onze onverminderd optimistische bewindslieden met verve de enige rol die de Nederlandse politiek nog voor zichzelf ziet weggelegd in tijden van euro en globalisering: het strijkje op het hellende dek van de Titanic.

Een kleine tachtig jaar geleden eindigde de crisis toen vele overheden gelijktijdig een ongekend 'stimuleringsprogramma' in gang zetten. Dat elimineerde de werkloosheid, deed schulden verdwijnen en leverde de economie tal van nieuwe technologieën op. Dit is weliswaar feitelijk correct, het is ook een te rooskleurige voorstelling van zaken. Want de dramatisch toegenomen overheidsuitgaven deden weliswaar wonderen voor de economie, de aldus gefinancierde Tweede Wereldoorlog kostte ook 72 miljoen mensen het leven.

Mede door de voortdurende economische stagnatie ligt ook nu de wereldvrede onder vuur. Syrië is enkel de meest recente ontvlamming in een explosief Midden-Oosten. Poetin komen we overal tegen. Op het eigen continent zijn aanvallen op vluchtelingen en hun vermeende politieke handlangers geen uitzondering meer.

Nu kan het allemaal best nog met een sisser aflopen. Het kan echter ook weer heel lelijk misgaan. De kans daarop neemt nu al jaren toe. Het laten voortmodderen van de economie is een onverantwoord risico. Te veel mensen staan te lang aan de kant. Dat voedt de ontevredenheid, de vechtlust. Het is aan de politiek om deze energie te kanaliseren. Benut de financiële ruimte die er is.

De Nederlandse overheid kan gratis geld ophalen. Investeer in de economie. Help zo mensen aan het werk. Zet daarbij in op investeringen die de economie minder afhankelijk maken van fossiele energie en eindige grondstoffen. Dat betaalt zich dubbel en dwars terug. De inspanning die nodig is voor het ecologisch duurzaam maken van de wereldeconomie is wel vergeleken met die van een oorlogseconomie. Als we dan toch ten strijde moeten trekken, laten we dan vooral de juiste strijd aangaan. Laten we inzetten op een economische stimulering die mensenlevens redt in plaats van kost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden