'Politici, naar burgers luisteren is niet hetzelfde als hen naar de mond praten'

Politici die luisteren naar burgers en belangen afwegen, is dé manier waarop politici en burgers in een democratie zich tot elkaar zouden moeten verhouden, vindt columniste Malou van Hintum.

© GETTY

'Het volk weet niets. Luister niet naar de burgers,' zei historicus Maarten van Rossem op een PvdA-congres afgelopen zaterdag in Utrecht. Hoe respectloos kun je zijn?

De fout begint al met de begrippen 'het volk' en 'de burgers'. Het zijn populisten die willen doen geloven dat er ergens één volk is, gesmeed uit één gevoel en één gedachte. Maar dat is helemaal niet zo. 'Het volk' bestaat uit zeer diverse groepen mensen met elk hun eigen ideeën en belangen, en die zijn vaak onderling nog strijdig ook.

Méér
Iedereen die een publieksenquête houdt waarin mensen wordt gevraagd te vertellen wat ze anders willen, kan met de ogen dicht de uitkomsten voorspellen: alles bij elkaar willen mensen van alles méér, zelfs als dat logischerwijs niet kan. Meer natuur, maar ook meer wegen. Meer geld in hun portemonnee, maar ook meer geld voor de zorg.

Ze willen ook tegenstrijdige dingen: meer Mauro's binnenhouden, maar wel de immigratie terugdringen. Minder bureaucratie, maar wel méér transparantie. Minder dierenleed, maar wel elke dag vlees op hun bord. En ga zo maar door.

Doorvragen
Wie het bij het noteren van de antwoorden op zulke vragen laat, hoeft inderdaad niet naar 'het volk' te luisteren. Daarom moet je vervolgens de 'waarom'-vraag stellen. En dan kom je erachter waar mensen last van hebben. De wens (of klacht) verwijst naar een onderliggende kwestie, en die moet je proberen te begrijpen en aan te pakken. Daarvoor moet je niet alleen goed luisteren naar wat mensen zeggen, maar ook doorvragen. En vervolgens oplossingen bedenken.

Die oplossingen kunnen het zelden iederéén naar de zin maken. Dat snapt een kind, dus een volwassen burger zeker. Mensen zetten zich vooral af tegen bepaalde oplossingen omdat ze worden bedacht zonder dat naar hen wordt geluisterd. Luisteren moet, maar naar burgers luisteren is niet hetzelfde als hen naar de mond praten.

Naar de mond praten
Politici die burgers naar de mond praten, zijn windvanen. Ze hebben zelf geen idee, en papegaaien daarom uit opportunistische motieven opvattingen die electoraal - lijken te - scoren. Politici die hun taak serieus opvatten, moeten behalve luisteren ook belangen afwegen, plannen bedenken en vervolgens beargumenteren waarom ze bepaalde keuzes maken.

Politici die dat doen, krijgen 'het volk' niet achter zich; eenvoudigweg omdat dat (1) niet bestaat, en (2) lang niet iedereen zich zal herkennen in hun afwegingen en keuzen. Maar het is wel de manier waarop politici en burgers in een democratie zich tot elkaar zouden moeten verhouden.

Arrogant
Wie politici oproept te besturen zonder burgers te bevragen, begrijpt niet dat besturen tegenwoordig niet meer kan vanuit een ivoren toren. De politieke en maatschappelijke emancipatie van burgers is niet blijven steken bij de upper-middleclass, maar heeft alle lagen van de bevolking bereikt.

Dat de vanzelfsprekendheid van de macht niet meer bestaat, maakt het er voor politici niet eenvoudiger op. Maar onverholen arrogantie is wel het slechtste antwoord op die ontwikkeling.

Malou van Hintum is columniste van vk.nl en politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.