Politici moeten weer leren uitspreken wat goed en kwaad ook alweer is

Beeld de Volkskrant

Aan de buitenkant ziet de formatie er nog steeds oud-Hollands uit. Praten in de tuin van het Catshuis. Op de fiets naar de Stadhouderskamer. Maar ook pre-verkenner Tjeenk Willink zal er niet meer gerust op zijn. In zijn praatje aan het begin zei hij dat partijen na de verkiezingsstrijd de tijd moeten hebben om tot elkaar te komen. Mij staat bij dat hij ook weleens heeft gezegd dat Nederland zo wonderlijk is omdat de echte strijd pas ná de verkiezingen ontbrandt.

Daar zitten we middenin. Wat betreft zeteltal is het land naar rechts gegaan. Maar omdat Wilders met zijn twintig zetels buiten haken staat, krijgen we mogelijk een linkser kabinet dan het vorige en misschien wel veel linkser. Daar krijgen ze bij de VVD en zeker bij het CDA buikpijn van.

Tjeenk: versplinterd land... Beeld anp

In zijn beginpraatje markeerde Tjeenk 'feiten en waarden' als de omheining waarbinnen de gesprekken zich moeten afspelen. Eerst de feiten. Het vorige kabinet bekommerde zich om de economie. Ditmaal gaat het om de vraag welk land we willen zijn. Dat vraagstuk raakt partijen en burgers veel dieper. Daar komt het jongste feit van een Britse veiligheidscrisis bovenop, nadat ongeveer heel West-Europa heeft kennisgemaakt met islamitische aanslagen.

Genoeg is genoeg, zei premier Theresa May, dan maar een stapje terug met de rechtsstaat. Ze kreeg het verwijt de veiligheid te misbruiken voor de verkiezingscampagne. Maar als terreurbestrijding geen politiek is, wat dan wel? Veiligheid is immers de oudste taak van de staat. Ik herinner me de grote aanslag op Londen van 2005, met meer dan vijftig doden. Dat was kort na de moord op Theo van Gogh. In Nederland liepen de gemoederen hoog op en de ogenschijnlijk ontspannen Britten werden ons ten voorbeeld gesteld.

Ruim tien jaar later kreeg het land de dure rekening gepresenteerd voor het slonzige multiculturalisme. Eerst in de vorm van de Brexit, die niets anders was dan het antwoord op de uitgeschreeuwde vraag: van wie is dit land eigenlijk? Nu komen de berichten over de handenvol verijdelde aanslagen, de twintigduizend risicomoslims die volgens experts 'in toenemende mate oncontroleerbaar' zijn en 'het topje van een enorme ijsberg'. Dit noemen we een multicultureel failliet.

En Nederland? Van antiterreurbaas Dick Schoof horen we onveranderd dat de aanslagthermometer hoog staat. Wat dat betekent, weten we niet. Bij de herdenking in de Kamer dinsdag sprak de premier van de 'beproeving' van de Britten. Een beproeving is een zaak van de Voorzienigheid, waar geen daders aan te pas komen. Die werden dan ook niet genoemd. Hoe meer aanslagen, hoe minder islam, lijkt het wel. We zijn beslist niet zulke laat-maar-waaien-liberalen als de Britten, maar het beestje bij de naam noemen is ook hier voorbehouden aan de zogeheten populisten.

May: genoeg was genoeg... Beeld afp

Zo komen we bij de waarden van Tjeenk. De democratische rechtsstaat is ongeveer het laatste dat dit versplinterde land nog bindt, zei hij in zijn praatje. Democratie betekent rekening houden met de gevoelens in het land. Die luiden kortweg: genoeg is genoeg. Anderzijds is er de rechtsbescherming. Dit is de tegenstelling waarover het gaat in het Catshuis. Met name het CDA zoekt woorden voor de burgers die het gehad hebben met de islam. Tegenover GroenLinks dat de rechtsstaat ziet als laatste bastion tegen de populistische horden. Het schijnt bij de pre-verkenning weer over vluchtelingen te gaan, meer in het bijzonder de rechten van minderjarige asielzoekers.

Het probleem van de rechtenbenadering is dat nieuwkomers altijd in hun abstracte eentje zijn en nooit een cultuur, laat staan een godsdienst meebrengen. In dit land was godsdienst een min of meer vergeten grootheid. En dus ook de splijtende en vernietigende kracht ervan. Vierhonderd jaar geleden kwam er een eind aan de godsdiensttwisten met het besluit er niet meer over te praten. Zo kunnen we aanslagplegers alleen nog zien als kleine criminelen of psychiatrische gevallen. Zelf zijn ze er heel duidelijk over, aangezien ze zich soldaten van Allah noemen. Wie ze wil bestrijden, zal het over religie moeten hebben.

Van de grote middenpartijen heeft alleen het CDA zich schoorvoetend met dit vraagstuk ingelaten. Partijleider Buma en Kamerlid Heerma hebben zich hardop afgevraagd wat christelijke politiek betekent: meer dan strikte neutraliteit. Want die leidt ertoe dat de overheid letterlijk met stomheid geslagen is als zich dit soort enormiteiten voordoen. Politiek moet weer leren uitspreken wat goed en kwaad is. Wij zijn postchristelijk, maar onze vormen wortelen in een christelijke traditie. Wie zich hier wil vestigen, zal zich inderdaad in hoge mate moeten willen aanpassen.

Dit uitspreken roept geweldige weerstand op. Buma staat te boek als conservatief; veel erger kan niet. Hij schreef over 'gezonde vaderlandsliefde' en wil scholieren het Wilhelmus laten zingen. Misschien niet heel uitdagend, maar de intellectuele armoede van de goegemeente die in verband met het CDA schampert over 'PVV-light' is aanmerkelijk groter - namelijk er het zwijgen toe doen.

Het domste dat we kunnen doen, is volhouden dat moslimterreur iets is dat uit de lucht komt vallen. De bedreigingen van de radicale islam moeten door het politieke midden worden aangepakt. Ik mag hopen dat Tjeenk Willink zo verstandig is om dit te agenderen. Zoniet, dan gaat Wilders het de volgende keer regelen.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Buma: Wilhelmus zingen... Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.