'Politici moeten vertrouwen in rechtsstaat niet ondermijnen'

amsterdam Het is 'onverantwoordelijk' dat Geert Wilders publiekelijk keiharde kritiek heeft geuit op zijn rechters. Politici moeten het vertrouwen in de democratische rechtsstaat niet ondermijnen. Dat vinden hoogleraren strafrecht.

'Het lijkt alsof Wilders bezig was met een actie beschadiging rechtspraak', zegt de Tilburgse jurist Theo de Roos. 'Alles in dit proces is flink uitvergroot en voorzien van de bekende Wildersiaanse oneliners.'


De PVV-leider wraakte vrijdag met succes de rechtbank. Het was het sluitstuk van een serie frontale aanvallen. Wilders omschreef de strafzaak achtereenvolgens als 'een politiek proces', 'oneerlijk' en 'een enorme puinhoop'. In het televisieprogramma Nieuwsuur zei hij vorige week dat 'miljoenen mensen terecht geen vertrouwen hebben in de rechterlijke macht' als hij zou worden veroordeeld.


Hoogleraar De Roos noemt dergelijke uitspraken ongepast. 'Wilders is een gezaghebbende politicus. Wat hij zegt, heeft veel invloed. Vrijdag hebben duizenden mensen gestemd op een peiling van het Radio 1-programma Stand.nl. De helft meende dat Wilders geen eerlijk proces krijgt. Dat is echt zorgelijk.'


De Utrechtse rechtsgeleerde Chrisje Brants beklemtoont dat iedere verdachte, dus ook de PVV-leider, mag zeggen wat hij wil. 'Maar hij heeft een extra verantwoordelijkheid, als politicus. Hij functioneert in een democratische rechtstaat, waarin het vertrouwen in rechters heel belangrijk is. Dat vertrouwen heeft hij ondermijnd.'


Hoogleraar strafrecht Ybo Buruma is het niet met zijn collega's eens. 'Ze halen twee rollen door elkaar. Wilders zit niet als politicus in de rechtszaal. Hij is daar als verdachte; meer niet. In de rechtszaal gelden alleen de regels van de rechtspraak. Dus moet hij, zoals iedere verdachte, precies kunnen zeggen wat hij vindt. Ook als hij kritiek uit op zijn rechters.'


Buruma vindt het goed dat Wilders wordt vervolgd. 'Los van de vraag of hij te ver is gegaan, de vrijheid van meningsuiting is niet onbegrensd. Ook niet voor politici. Het is goed om te toetsen wat wel en niet mag. Maar de consequentie is dan wel dat iemand het gevoel kan hebben dat hij onderdeel is van een politiek proces. Dus ik begrijp heel goed dat Wilders de rechters onder uit de zak heeft gegeven.'


De rechtbank is er niet in geslaagd zich daarop in te stellen, meent hoogleraar De Roos. 'Rechters zijn keurige mensen, die gewend zijn aan bepaalde omgangsvormen. Ze hebben dagelijks te maken met criminele verdachten. Dit was heel andere koek: er zat een tot de tanden gewapende politicus in het beklaagdenbankje, met een bekende advocaat.'


Het gevolg was dat de rechters 'onhandig' hebben geopereerd, vindt hij. 'Ze hadden dat verzoek om arabist Jansen te horen als getuige moeten honoreren. Toen ze dat niet deden, is er terecht een wrakingsverzoek ingediend', aldus De Roos.


Buruma onderschrijft dat. 'Er gaan verschillende verhalen over dat etentje waar die raadsheer zou hebben geprobeerd een getuige-deskundige te beïnvloeden. Of het zo is gegaan als Jansen beweert, is maar de vraag. De rechtbank had de moeite moeten nemen om dat direct uit te zoeken.


'Dit was een kernpunt in de verdediging van Wilders: hij vindt dat er niets deugt aan de manier waarop het hof het OM opdracht heeft gegeven om hem te vervolgen. Dat verweer wilde hij terecht onderbouwen.'


Het is vrij ongebruikelijk dat rechters met succes worden gewraakt. Van de 346 wrakingsverzoeken die in 2009 zijn ingediend, zijn er slechts 15 gehonoreerd.


Dat het verzoek juist in deze zaak is toegewezen, toont aan dat de rechtsstaat goed functioneert, stelt Buruma. Hij hoopt dat Wilders en de aanklagers praktische afspraken willen maken over het vervolg van het proces. 'Het zou gek zijn om de zaak tot in detail over te doen. Maar als iedereen het hard speelt, moet dat wel.'


De Roos ziet het met lede ogen aan. 'Ik had me er op verheugd dat het proces bijna klaar was. Deze zaak had er nooit moeten komen. De rechters liepen niet voor niets op eieren. Nu blijft de verdenking tegen Wilders nog langer boven de markt hangen.'


De Raad voor de rechtspraak en de beroepsvereniging NVvR willen pas na het vonnis in de zaak-Wilders reageren op vragen.



toen 1996 - het spaghetti-arrest


Een bord spaghetti leidde in 1996 tot een ophefmakende wrakingszaak tijdens de affaire-Dutroux in België. De populaire onderzoeksrechter Jean Marie Connerotte werd van de Belgische misbruik- en moordzaak gehaald, omdat hij op een etentje aanwezig was geweest dat was georganiseerd ter ere van de slachtoffers.


De advocaat van Marc Dutroux diende een klacht in tegen Connerotte. De onderzoeksrechter werd vervolgens van de zaak gehaald.


Het leidde tot grote consternatie in België. Het vertrouwen in politie, justitie en politiek was immers toch al tot een minpunt gedaald, vanwege de vele blunders die in de affaire-Dutroux waren begaan. Nu werd ook nog de onderzoeksrechter van de zaak gehaald die wél doortastend te werk wilde gaan.


De wraking was op 14 oktober 1996. De zaterdag daarna volgde in Brussel de 'Witte Mars'. Daarvoor kwamen 300 duizend Belgen naar Brussel.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden