Politici moeten geen grove taal gebruiken

Politici kunnen met hun kritiek op vonnissen de rechtspraak ondermijnen, vindt Geert Corstens, president van de Hoge Raad. Het blijkt vooral om de toon te gaan....

Het is opvallend hoe gevoelig de rechterlijke macht is voor kritiek van ministers en volksvertegenwoordigers. Is die kritiek nou werkelijk een inbreuk op de machtenscheiding?

‘Dertig jaar geleden werd elke uitlating over een rechtszaak aangemerkt als inbreuk op het beginsel dat je je daarover niet uitlaat zolang die zaak nog onder de rechter is.

‘Zo streng wordt weinig meer geredeneerd. Ik neem zeker niet het standpunt in dat critici eindeloos moeten zwijgen zolang de zaak nog onder de rechter is. Waar ik mij tegen heb gekeerd, is dat men op een ontijdig moment en met een verkeerde toon reageert op rechterlijke uitspraken. Het vonnis is nauwelijks gewezen, men heeft de argumentatie niet gelezen, of men roept al dat het verkeerd is en dat op een toon die getuigt van bijzonder weinig respect.’

Doelt u dan op minister Ter Horst, die op tv gezegd heeft dat een Amsterdamse politierechter een ‘denkfout’ heeft gemaakt?

‘Nee, daar heb ik niet zo’n groot probleem mee. Maar wel met een politicus die roept dat de beschikking van het Amsterdamse gerechtshof dat Wilders vervolgd moet worden, een idiote beslissing is. Dat zijn termen die niet acceptabel zijn.

‘Het gaat mij dus niet om het feit dat er kritiek is, daar leven we wel mee, maar het is vooral de toon en de ontijdigheid. Rechters nemen in Nederland redelijke beslissingen en die moet je als politicus niet idioot noemen.

‘Als politicus neem je deel aan de staatsstructuur, dan heb je de plicht ervoor te zorgen dat de grondtrekken van die staatsstructuur in stand blijven, en dat kan alleen als je met respect optreedt tegen anderen die deel hebben aan die staatsstructuur.’

Nou was de motivering van de beslissing om Wilders te vervolgen ook nogal politiek geladen. Vraag je dan niet te veel van politici als je zegt: daar mag je niet aankomen, daar moet je respectvol mee omgaan?

‘Over die beschikking zelf kan ik inhoudelijk natuurlijk niets zeggen. De zaak-Wilders kan op den duur weer bij de Hoge Raad terugkomen. Het Amsterdamse hof heeft alleen gezegd: dit zou voor veroordeling in aanmerking kunnen komen. Over het materiële probleem dat eronder zit, heeft het geen uitspraak gedaan.’

U heeft geschreven dat een hof, bij een artikel 12-strafvorderingprocedure, bij de beslissing om te vervolgen zeer voorzichtig moet zijn met een inhoudelijke toetsing van de zaak. Daar heeft het Amsterdamse hof zich niet aan gehouden. Het hof komt dicht bij een veroordeling van Wilders.

‘Kijk, bij dat type kritiek kan ik mij iets voorstellen. Daar richt mijn gramschap zich ook niet tegen. Mijn gramschap richt zich tegen de kwalificatie die door zo’n politicus aan de beslissing van het hof wordt gegeven.

‘Het gaat mij uitsluitend om de toon van de kritiek. Ik stoorde mij aan de politicus die zei: dit is een idiote beslissing. Een rechter moet ook niet zeggen: dit is een idiote wet, die die minister heeft gemaakt en die door het parlement is aanvaard.’

U vindt de kritiek op de uitspraak van de Amsterdamse politierechter – die vindt dat politieagenten maar tegen een stootje moeten kunnen – ontijdig, omdat niet werd ingegaan op de motivering van het vonnis. Maar dat vonnis was nog niet gepubliceerd, en is nog steeds niet gepubliceerd.

‘Nee, maar dat was, zoals voor de politierechter wettelijk is geregeld, een mondeling vonnis. Ik heb een televisieopname daarvan gezien op uitzendinggemist.nl, daarin kun je die motivering horen. Ik heb die meteen de dag erna gehoord. En dan zie je dat de rechter zaken tegen elkaar afweegt en de knoop doorhakt.’

Onder invloed van internet is het taalgebruik veel directer en grover geworden dan we gewend zijn, iets dat ook merkbaar is in de debatten in de Kamer. Kun je in deze tijd nog verwachten dat een Kamerlid het woord ‘idioot’ vermijdt?

‘Politici hebben een voorbeeldfunctie in de samenleving. Als zij ook al meegaan in dat grove, onrespectvolle taalgebruik, ja, dan zijn de dijken doorgebroken. Ik vind het mijn taak op dat punt een waarschuwend geluid te laten horen. Ik hoop natuurlijk dat het niet vergeefs is. En ik ben geen cultuurpessimist. Dingen kunnen ook wel weer eens veranderen. Van een aantal zaken uit de jaren zestig zijn we weer teruggekomen. Dat kan op dit gebied ook gebeuren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden