Bellen metOnze correspondent

‘Politici in Suriname praten niet over herstelbetaling. Men weet: het verleden valt niet meer te herstellen’

Tijdens Keti Koti, de viering van de afschaffing van de slavernij, bood burgemeester Halsema namens Amsterdam excuses aan voor het slavernijverleden van die stad. Hoe wordt daar in de voormalige koloniale gebieden van Nederland naar gekeken? We bellen met correspondent Kees Broere.

Jongeren in Paramaribo tijdens een eerdere viering van Emancipatiedag, zoals de dag van de afschaffing van de slavernij in Suriname heet. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Jongeren in Paramaribo tijdens een eerdere viering van Emancipatiedag, zoals de dag van de afschaffing van de slavernij in Suriname heet.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hoe is de toespraak van Halsema in de Nederlandse bijzondere gemeenten Bonaire, Sint Eustatius en Saba ontvangen?

‘Een rechtstreekse reactie op de toespraak van Halsema kwam donderdag van Alida Francis, de door Nederland benoemde regeringscommissaris van Sint Eustatius. Zij sprak van ‘geweldig nieuws’. Ze hoopt op een sneeuwbaleffect – leuk woord voor een tropisch eiland – dat ‘uiteindelijk de pijnen uit het verleden zal uitwissen’.

‘Het is opvallend dat deze reactie uitgerekend uit Sint Eustatius kwam. In 2017 heeft Nederland ingegrepen in het bestuur van deze zogeheten bijzondere gemeente, omdat er van alles misliep. Het eiland staat eigenlijk nog steeds onder curatele. Nogal pikant, als je denkt aan alle gevoeligheden over het kolonialisme en de slavernij.’

En hoe werd er in de drie autonome landen binnen ons Koninkrijk, Aruba, Curaçao en Sint Maarten gereageerd?

‘Wat dat betreft is Curaçao, waar ik zelf woon, kenmerkend. Er is hier niet zo direct gereageerd op de Amsterdamse slavernij-excuses. De Nederlandse discussies krijgen hier eigenlijk wat minder aandacht. Dat geldt ook voor de discussie of 1 juli een vrije dag moet worden. Curaçao heeft dat als autonoom land binnen het koninkrijk al jaren geleden geregeld.

‘Het is goed om te weten dat de dag ná Emancipatiedag, zoals 1 juli hier heet, in Curaçao de grote dag is: de Dia di Bandera, oftewel de Dag van de Vlag. Dan wordt de autonomie van het eiland gevierd.

‘Dat heeft ook met iets anders te maken. Hier herdenkt men de slavernij nadrukkelijker op 17 augustus, een dag die refereert aan de Curaçaose slavenopstand van Tula in 1795. Hij is hier dé grote verzetsheld. Overigens wacht hij nog steeds op officieel eerherstel door Nederland: hij is door het voormalige koloniale bestuur op gruwelijke wijze om het leven gebracht.’

En in het voormalige rijksdeel Suriname?

‘Het is een beetje de kroniek van een aangekondigd excuus. In Suriname weet men wel dat er in Nederland over gesproken is, maar men zal hooguit zeggen: het werd tijd. Men wist dat de excuses van Halsema eraan zaten te komen, maar het is nog niet het staatshoofd van Nederland. In die zin is er nog een weg te gaan.

‘In Suriname is Emancipatiedag een belangrijke dag, die ook groots wordt herdacht. Dit jaar moest het in een afgezwakte vorm gevierd worden vanwege, jawel, corona. Suriname zit in een ernstige coronacrisis. Allerlei bijeenkomsten die normaal gesproken openbaar zouden zijn, konden nu geen doorgang vinden.

‘Niettemin heeft president Chan Santokhi – zelf overigens niet van Afro-Surinaamse, maar van Hindostaans-Surinaamse afkomst – een toespraak gegeven. Daarin spoorde hij zijn landgenoten vooral aan om te kijken hoe het land uit de huidige crisis kan komen, zodat Suriname, zo zegt hij, zich ook van ‘deze ketens’ kan bevrijden.

‘Met Santokhi als president is de relatie met Nederland weer aan het opkrabbelen. Vorig jaar was, na het tienjarig presidentschap van Desi Bouterse, die relatie bijzonder slecht. Nu zag je dat Nederland Suriname bijvoorbeeld redelijk ruimhartig gesteund heeft tijdens de coronacrisis, met honderdduizenden vaccins en met zorgpersoneel en apparatuur.’

Donderdag verscheen ook het rapport Ketenen van het Verleden van het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden. Daarin wordt gepleit voor ‘duurzame herstelmaatregelen’. Hoe wordt daar naar gekeken?

‘Iemand als Santokhi gaat niet praten over herstelbetalingen. Hij weet: die betalingen gaan er nooit komen. Hij vindt dat Suriname beter de stille weg van het aanhalen van de betrekkingen verder kan bewandelen. Demissionair minister Hugo de Jonge zei laatst dat Nederland een speciale relatie heeft met Suriname. Dat hebben ze daar zeker opgepikt.

‘De discussie over herstelbetalingen in de oorspronkelijke zin wordt wel gevoerd, maar is redelijk klein. Er is wel een club die probeert uit te rekenen wat er dan per capita zou moeten worden uitgekeerd. Anno 2021 kom je dan uit op duizelingwekkende bedragen. Politiek wordt die discussie niet opgepikt. Ook in Suriname weet men: het verleden valt niet meer te herstellen, nee, herstel moet een betere toekomst voor iedereen zijn.’

Waar wordt dan wel aan gedacht?

‘Onderwijs wordt bijvoorbeeld vaak genoemd. Ook Francis van Sint Eustatius zegt: ‘Ik ben ervan overtuigd dat onderwijs emancipatie in de breedste zin van het woord tot stand brengt.’ Op de eilanden is het onderwijs een relatief zwakke schakel. Het zou goed zijn als daarin geïnvesteerd wordt.

‘In het rapport van het Adviescollege, waarin ook mensen uit de Surinaamse diaspora zaten, gaat het over drie dingen: onderzoek, onderwijs en de culturele sector. Niemand denkt dat de Nederlandse overheid een bedrag ter beschikking zal stellen, om dat per nabestaande van voormalig slaafgemaakte uit te keren. Je gaat investeren in de toekomst. Dat herhaalt Francis ook.

‘Hoe dat rapport op regeringsniveau in Nederland wordt opgepakt en hoe zich dat uiteindelijk vertaalt naar de Caribische delen en het inmiddels onafhankelijke Suriname, moet de komende jaren blijken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden