Column

'Politici horen het niet graag, het draait allemaal om macht'

In de politiek draait het om macht. In Nederland houden we niet zo van macht. Politici worden er ook niet graag op betrapt, schrijft Martin Sommer, politiek commentator. 'Liefst beschuldigen ze de media ervan de Tweede Kamer voor te stellen als een arena van strijd en conflict'

Minister Frans Timmermans en premier Mark RutteBeeld ANP

'Soms denk ik dat de enige reden waarom ik nog aanblijf, is om te bewijzen dat al die rukkers ongelijk hebben. Niet dat journalisten ooit zullen begrijpen, laat staan toegeven, dat ze ongelijk hebben. Ze klagen over die slechte eigenschap van politici. Maar journalisten zijn zelf veel erger. Ze zouden elk jaar verantwoording moeten afleggen.'

Het is een bekende klacht, ditmaal verwoord door de Britse conservatieve politicus Alan Clark. Hij schreef smakelijke Diaries, dagboeken, over zijn jaren onder premier Margaret Thatcher. Clark was onderminister van Handel en daarna Defensie, en mijn lectuur tijdens de kerstdagen. Het boek dateert van 1993, twintig jaar oud dus, maar het is geen dag verouderd. Het gaat over haat en nijd in de politiek en is volkomen politiek incorrect. Dat had vast met Clarks positie als lid van de landadel te maken. Wat kon hem het schelen, hij kon altijd terug naar zijn kasteel.

Eigen missers
Lezing van Clark herinnerde mij aan het voornemen om jaarlijks mijn eigen missers te behandelen - heb ik in 2013 wel voldoende aandacht besteed aan de afdeling haat en nijd, anders gezegd de minder fraaie eigenschappen van onze vaderlandse politici? Net als de meeste bewoners van de vierkante Haagse kilometer, ben ik in mijn braafheid geneigd politiek te zien als het oplossen van problemen. Wordt het 1,75 procent pensioenopbouw of 1,83? Moeten de gemeenten of de zorgverzekeraars opdraaien voor het aantrekken van de steunkousen? Moeten er bij het redden van Mali twee helikopters mee?

 
Soms denk ik dat de enige reden waarom ik nog aanblijf, is om te bewijzen dat al die rukkers ongelijk hebben.
Britse conservatieve politicus Alan Clark

Reuze belangrijk allemaal, maar lees zo'n onopgesmukt dagboek en je weet weer waar het om draait in de politiek. De machtsvraag. In Nederland houden we niet zo van macht. Politici worden er ook niet graag op betrapt. Liefst beschuldigen ze de media ervan de Tweede Kamer voor te stellen als een arena van strijd en conflict. Terwijl het voor de mensen gaat om die 1,75 of 1,85 procent.

Zeker, maar nu nog een keertje Clark. 'Het is misschien raar om te zeggen, maar politiek wordt niet beslist op grond van een analyse van het landsbelang of zelfs het partijbelang. Persoonlijke motieven, ambitie, een opstootje veroorzaken, een kans in de toekomst of gewoon rauwe wraakzucht - het hoort er allemaal bij.'

Verschrikkelijke Halbe
Politiek is niet alleenmaar cynisch, zei ooit een hoge ambtenaar. Dat is vast waar, maar het is tegelijk comfortabel het vooral over de inhoud te hebben. Zelfs in Nederland gaat het over wat anders, bijvoorbeeld wíe iets zegt en niet wat die persoon zegt. Zo is Halbe Zijlstra (VVD) nog altijd de gebeten hond vanwege zijn cultuurbezuinigingen. Opvolgster Jet Bussemaker (PvdA) gaat door het culturele leven als goede fee, terwijl ze van de maatregelen van de verschrikkelijke Halbe nauwelijks een cent heeft teruggedraaid.

Maar de tóóón is anders, hoor je dan. Daarachter gaat het in werkelijkheid om posities en banen. Maar het staat niet chic om dat toe te geven en daarom worden verschillen tussen partijen kunstmatig opgepompt. Dat valt met enige regelmaat door te prikken. Zo heeft Mark Rutte zich nu in Europa opgeworpen als stut en steun van Guy Verhofstadt, terwijl dezelfde Verhofstadt al de beste vriend van D66-leider Pechtold was. En intussen volhouden dat de verschillen tussen VVD en D66 onmetelijk zijn natuurlijk. Dat vermoeiende uitvergroten van verschillen is de reden waarom ikzelf altijd geneigd ben te vergeten dat Nederland een partitocratie is. Eigen partij eerst, door dik en dun, en dan heb ik het nog niet over de strijd op leven en dood bínnen de partijen, bijvoorbeeld in de aanloop naar verkiezingen.

De binnenwereld
Een minister zei me, journalisten weten eigenlijk maar heel weinig over de binnenwereld. Een oncomfortabele waarheid, die alleen verzacht wordt door het besef dat de meeste politici óók niet veel weten. Over hoe er in het Torentje wordt gedacht, over de panische angst voor lekken, over wat de collega's in hun schild voeren, over wie het oor van de premier heeft en wie niet. Weer een andere bestuurder zei, driekwart van je energie gaat zitten in het van je afslaan van de partijgenoten. Besturen doe je erbij, in het weekeinde en 's avonds.

Precies wat opstijgt uit de dagboeken van Alan Clark. In dit licht is leerzaam wat we intussen weten over het avondje van Adri Duivesteijn in de Eerste Kamer. De concessie van woonminister Blok, allerwege als symbolisch en mager afgedaan, namelijk een toetsing van de heffing voor de corporaties na twee jaar, blijkt tot knallende ruzie te hebben geleid met de drie gedoogpartijen (CU, D66, SGP) van het kabinet.

Halbe ZijlstraBeeld ANP
 
Zo is Halbe Zijlstra (VVD) nog altijd de gebeten hond vanwege zijn cultuurbezuinigingen. Opvolgster Jet Bussemaker (PvdA) gaat door het culturele leven als goede fee

Het lot van de vijf partijen
Je kunt zeggen dat die ruzie nergens over ging, omdat de concessie van Blok niks voorstelde. Inderdaad, de ruzie was zelf de boodschap. Ruzie met de oppositie hoort bij regeren, maakt voor het overleven van een kabinet niets uit. Een kabinet valt altijd door interne problemen. De ernst van deze ruzie bewijst hoezeer het lot van de vijf partijen nu met elkaar is verknoopt.

Vroeger kopte de krant vaak: 'Ruzie in kabinet.' Het leidde ook vaak tot geschamper: Zie je wel, het gaat de Volkskrant niet om de inhoud maar om de arena en de horse race. En terecht. Vooral Arie Slob, ChristenUnie, schijnt zich te hebben opgewonden over de woordbreuk van minister Blok. Hij was vooraf niet gewaarschuwd. Maar was de kern nu het overleg vooraf of het tekort aan stof dat het kabinet had gegeten? Dit ging niet over de zaak zelf maar over de macht, al kan Slob er nog zo gereformeerd bij kijken. Ik voorspel het komende jaar veel koppen over ruzie in de gedoogcoalitie. In journalistiek opzicht een prima zaak.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden