'Politici doen alsof alle mensen gelijk zijn'

Allochtonen voortrekken mocht nooit in Frankrijk. Iedereen is toch gelijk? Dat het er toch van komt, ligt niet aan de regering: die ontwijkt het debat....

'Ik heb alles bereikt wat een man zou kunnen willen bereiken',zegt Yazid Sabeg. In het gezelschap van twee jonge, vrouwelijkeassistentes zit hij in een dure brasserie in het chique zestiendearrondissement van Parijs.

Sabeg is een zwaargewicht: hij heeft zich opgewerkt tottopman van een beursgenoteerd hightech-bedrijf met ongeveer 3200werknemers. Dat is een bijzondere prestatie, zeker gezien zijnafkomst. Zijn vader was een Algerijnse politieman, die in dejaren vijftig met zijn vrouw naar Frankrijk kwam. Samen kregenze twaalf kinderen. Yazid is hun oudste zoon. Hij woont sindszijn tweede in Frankrijk.

Nu, als 55-jarige, kan hij terugkijken op een uitzonderlijkeloopbaan. Naar eigen zeggen zijn het vooral 'hard werken en watgeluk' die hem aan de top van het Franse zakenleven hebbengebracht.

Toch heeft hij zijn Algerijnse wortels niet uit het oogverloren. 'Ik heb een scherp bewustzijn van mijn achtergrond.'Met een ironisch lachje: 'En anders zijn er wel anderen die meeraan herinneren.'

'Natuurlijk ben ik gediscrimineerd. Dat is hier eendiepgeworteld verschijnsel. De identiteit van de Fransen is eropgestoeld dat hun voorouders, de Galliërs, een homogene groepvormen.'

Details over wat hem op de werkvloer is overkomen, geeft hijniet. In z'n algemeenheid: 'Soms stond mijn carrière op hetspel.'

Liever legt de gepromoveerde econoom uit waarom het nietalleen sociaal, maar ook economisch van belang is datdiscriminatie wordt bestreden. Samen met zijn jongere broerYacine schreef hij het boek Positieve discriminatie . Ondertitel:waarom Frankrijk er niet aan kan ontsnappen.

In Franse ogen is dat een verregaande provocatie, omdatpositieve discriminatie dwars ingaat tegen de gedachte dat alleburgers gelijk zijn - een verworvenheid van de Franse Revolutie.Volgens de gebroeders Sabeg is dat een misvatting: burgers wordenin de praktijk ongelijksoortig behandeld, dus is positievediscriminatie nodig om het gelijkheidsideaal in de praktijk tebrengen.

Die redenering stuit op flinke weerstand. 'Het probleem inFrankrijk is dat politici niet willen erkennen dat mensenverschillend zijn. Ze doen alsof ze allemaal gelijk zijn enontkennen daarmee de problemen', zegt Sabeg.

Niettemin is er sinds '11 september' sprake van een toenemendeneiging onorthodoxe wegen te bewandelen voor toelating vanallochtone jongeren tot het arbeidsproces. Zo veroorzaakteNicolas Sarkozy als minister van Binnenlandse Zaken in 2003 eenschok, toen hij zei welwillend te staan tegenover positievediscriminatie. 'De term schrikt me niet af', zei hij. Links enrechts Frankrijk spraken er schande van, maar sindsdien zijn hetvooral rechtse politici en werkgevers die het voortouw nemen inde strijd tegen discriminatie. Links en de vakbonden houden zichafzijdig.

Sinds vorige maand functioneert Halde, een 'Hoge Autoriteitvoor de strijd tegen discriminatie en voor de gelijkheid',ingesteld door president Chirac en aangevoerd dooroud-Renault-topman Louis Schweitzer. Van Roger Fauroux, eenvoormalige captain of industry, verscheen een niet mis teverstaan rapport over discriminatiepraktijken. Daarin staat telezen dat een Fransman met een Noord-Afrikaanse achtergrond diezijn cv naar een bedrijf stuurt, vijf keer minder kans maakt opeen uitnodiging dan een blanke Fransman met dezelfdekwalificaties.

Fauroux is daarom voorstander van 'anonieme cv's', eenpraktijk die alleen in het grote bedrijfsleven kan wordentoegepast. Bedrijven krijgen dan via een intermediair delevensloop en kwaliteiten van een kandidaat voorgelegd, maar nietdiens foto, naam of adres. Eenmaal uitgenodigd voor een gesprekmaken allochtonen meer kans op een baan, leert de praktijk.

Bovendien wil Fauroux dat bedrijven 'etnische statistieken'opstellen aan de hand waarvan bedrijven hun bijdrage aan de'diversiteit' van de beroepsbevolking vaststellen. Dat vereistdoorbreking van een 'republikeins taboe', want ook hier speeltde gelijkheidsideologie op.

Net als Sabeg signaleert Fauroux een 'vrijwillige blindheid'van politici. De eerste reacties van premier Dominique deVillepin en diens minister voor sociale cohesie Jean-Louis Borlooonderstreepten de hardnekkigheid van het taboe. Borloo noemde deanonieme cv's een 'fout goed idee', terwijl De Villepin lietweten niets in de etnische statistieken te zien.

Maar terwijl de regering het debat ontwijkt, slaat hetbedrijfsleven de aangegeven weg in.

Het uitzendbureau Adia bijvoorbeeld hangt de Parijse metrovol met affiches van door het bureau ingehuurde(Noord-)Afrikanen. De uitzendbureau's voor de zorg en de horecazitten om mensen te springen, in weerwil van de hogewerkloosheid. Minister Borloo mag de anonieme cv's dan geen goedidee vinden, Adia brengt het in de praktijk met het doel meerAfrikaanse werknemers bij bedrijven te kunnen plaatsen.

Ook grote autofabrikanten zoals PSA (Peugeot en Citroën) enRenault gaan voorop bij het rekruteren van 'uit de immigratievoortgekomen' werknemers, zoals allochtonen politiek-correctworden genoemd. In de eerste helft van dit jaar nam PSA 83 hogeropgeleiden aan, waarvan meer dan de helft uit de beruchtevoorsteden komt.

Het idee van de etnische statistieken mag dan door De Villepinzijn afgewezen, grote bedrijven als het cosmeticaconcernL'Oréal, het spoorbedrijf SNCF en de verzekeraar Axa gaan hetin praktijk brengen. Hun werknemers wordt verzocht vrijwillig enop anonieme basis mee te werken.

Ten slotte is er nog het succes van het 'Handvest van dediversiteit', een gedragscode vol goede intenties, die doorsteeds meer bedrijven wordt ondertekend. De drijvende krachtenerachter zijn Claude Bébéar, de topman van de verzekeraar Axaen dankzij zijn commissariaten de éminence grise van het Fransebedrijfsleven, en Azouz Bezag, de charismatische wetenschapperannex scenarioschrijver, die sinds enkele maanden minister van'de promotie en de gelijkheid van kansen' is. Hun enthousiasmeheeft ertoe geleid dat het aantal bedrijven dat zich aan hethandvest heeft verbonden van 40 naar 175 is gestegen.

De ondertekening ervan is niet meer dan een eerste stap enonder de groep van 175 bevindt zich een aantal waar eenorganisatie als SOS-Racisme zijn twijfels bij heeft. Zo staatL'Oréal erop, het cosmeticaconcern dat in 2000 nog eenuitzendbureau de opdracht gaf om voor de verkoop van zijnproducten in supermarkten uit te zien naar 'BBR'-werknemers. Datis de code voor bleu, blanc, rouge, de kleuren van de Fransevlag, oftewel blanken.

Ondanks dit soort kanttekeningen meent oud-Renault-topmanLouis Schweitzer, die nu de waakhond Halde leidt, dat 'deonverschilligheid langzaam plaatsmaakt voor engagement', zoverklaarde hij tegenover de krant Libération. Hij noemt hetproces 'kwetsbaar'. Zijn hoop is gevestigd op akkoorden tussenwerkgevers en werknemers; de werkgeversvoorzitter LaurenceParisot heeft al laten weten daar voor in te zijn.

Aan de kant van de vakbonden blijft het vooralsnog opvallendstil. Desgevraagd verklaren zij ook tegen discriminatie te zijn,maar anders dan diverse werkgevers maken ze er geen kwestie van.Volgens Samuel Thomas, de vice-voorzitter van SOS-Racisme, houdtdat verband met de gevoelens van hun leden. 'Ze willen geenverdeeldheid in de eigen achterban tussen Fransen enniet-Fransen. Dus zeggen ze voor de sociale strijd van iedereente strijden en houden ze zich over discriminatie op de vlakte.'

Voor het bedrijfsleven ligt dat anders. Thomas: 'Dat opereertmondiaal en krijgt in de VS vragen als: waarom is jullie directiezo wit? Dat zet aan tot nadenken. Bovendien zien werkgevers indat jongeren uit de voorsteden de kracht van de toekomst vormen.Ze hebben werknemers nodig en dit arbeidspotentieel valt niet tenegeren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden