'Politici denken veel te star over project als Betuwelijn'

Politici kunnen knap halsstarrig zijn, vindt P. FRISSEN, hoogleraar bestuurskunde aan de KUB in Tilburg. Waarom durven ze niet van mening te veranderen?...

FRANK POORTHUIS

VAN alle kanten wordt het parlement erop aangesproken het besluit tot aanleg van de Betuwelijn te heroverwegen. Vooralsnog lijkt het daartoe niet genegen. De Tilburgse hoogleraar bestuurskunde P. Frissen heeft daar wel een verklaring voor. 'In de politiek leeft de idee dat een krachtdadig bestuur zich kenmerkt door het uitvoeren van eenmaal genomen besluiten. Dat is een foute veronderstelling. Waarom zou een politicus niet van gedachten mogen veranderen? De mensen begrijpen dat best. In de normale wereld gebeurt dat toch ook? Een politicus loopt geen schade op als hij met fatsoenlijke argumenten afwijkt van een eerder standpunt.'

Frissen is een van de acht hoogleraren die het parlement onlangs in een open brief opriepen het besluit voor de aanleg van de Betuwelijn te herzien. Dat pleit natuurlijk tégen hem als het gaat om een kwalificatie van de houding die de aangesproken politici nu innemen. Anderzijds verkeert Frissen bijna dagelijks in politiek Den Haag, bestudeert hij vanuit zijn professie al jaren het politieke bestuur in Nederland en vroeg het ministerie van Verkeer en Waterstaat hem zelf in 1993 kritisch naar de besluitvorming rond diezelfde Betuwelijn te kijken.

Nu doet hij dat weer en constateert hij dat politici bij heroverweging van besluiten eigenlijk vooral oog hebben voor hun eigen belangen. Frissen: 'Politici maken een risico-inschatting. Die is voornamelijk gericht op hun eigen overleven. Ze vragen zich af: hoe reageert de publieke opinie, wat doen de media, wat zijn de consequenties voor mijn contacten met lobby's en belangenverenigingen en wat is het gevolg voor mijn eigen positie? In die volgorde. Daarna komt pas het eigenlijke probleem aan de beurt.

Dat mag hem ergeren, het verbaast de hoogleraar door zijn kennis van de politieke processen ook niet bijzonder. Het parlement maakt wel meer inschattingsfouten, vindt Frissen. Zo denkt het nog steeds dat het zich 'met alles moet bemoeien'. 'Ze denken daar in Den Haag nog steeds oprecht dat ze het centrum van besluitvorming zijn. Maar zo'n centrum bestaat feitelijk al lang niet meer. Onze samenleving is zo complex. Beslissingen vallen niet in Den Haag alleen. Over verreweg de meeste dingen gaan ze helemaal niet. Onze maatschappij is een georganiseerde anarchie.

'Die hele hiërarchisch georiënteerde besluitvorming in Den Haag is een hartstochtelijke poging om het politiek primaat te laten gelden. Om besluitvorming steeds weer op een centraal niveau terug te halen. Maar zo werkt het niet in onze samenleving. Zo bestuur je een machinefabriek, niet een samenleving.

'Kijk naar hoe er over Schiphol beslist wordt. De politiek is daar op alle mogelijke wijzen bij betrokken. Ze neemt elk probleem op haar bordje. Maar ze komt er niet uit. Mede door een absolute focus op cijfers en meetgegevens. Maar elke wetenschapper weet: je kunt de cijfers krijgen die je wilt hebben. Als je op Schiphol twintig meter verder meet dan je nu doet heb je totaal andere gegevens. De milieubeweging maakt overigens precies dezelfde fout. Er worden schijnzekerheden gecreëerd door normen in cijfers vast te leggen. Maar daar gaan mensen mee manipuleren. Dat weet je van tevoren.'

Hoe moet het dan wel? Als het aan Frissen ligt, zou de politiek zich een veel bescheidener rol moeten aanmeten, die past in ook elders geuite ideeën over een groen poldermodel.

Bij grote projecten betrokken partijen moeten eerst zelf om de tafel gaan zitten en proberen er uit te komen. De rol van de politiek zou moeten zijn: het vastleggen van de kaders waarbinnen een besluit kan vallen. 'En dat zo vaag mogelijk. Zo had bij de Betuwelijn niet gezegd moeten worden: er moet een verbeterde spoorlijn komen naar Duitsland. Maar: er moet een verbetering komen van de verbinding tussen Rotterdam en het Duitse achterland. Dan had je voorkomen dat het direct over een spoorlijn zou gaan en was er tot op het laatste moment een opening geweest voor nieuwe ontwikkelingen. De politiek moet pas in beeld komen als het echt misgaat. Ze moet aan de achterkant van de besluitvorming gaan zitten.'

Dan, cynisch: 'Maar ja, dat vraagt politici zonder uitgesproken opvattingen.'

Frank Poorthuis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden