'Politici, daar spreek je niet mee, daar schrijf je tegen'

In zijn beschouwing over populisme, en over Geert Wilders in het bijzonder, citeerde Martin Sommer dinsdag mijn vader, die eens heeft uitgeroepen: 'Politici, daar praat je niet mee, daar schrijf je over!' Die opmerking heeft een lange geschiedenis en kent ook verschillende varianten.

Mark Rutte staat de pers te woord.Beeld ANP

Zij gaat terug naar de naoorlogse tijd, toen in Nederland nog het zuilenstelsel heerste en kranten waren gelieerd aan maatschappelijke stromingen en hun politieke partijen. Zo was de KVP-politicus Romme tevens 'politiek-hoofdredacteur' van de Volkskrant. U raadt al welk stemadvies de toenmalige Volkskrant-lezers kregen voor de verkiezingen. Tegenwoordig zou dat ondenkbaar zijn, maar toen was dat heel gewoon. Bruins Slot, hoofdredacteur van Trouw, zat voor de ARP in de Tweede Kamer. Verder was Het Vrije Volk de spreekbuis van de PvdA. De eerste hoofdredacteur van die krant, Klaas Voskuil, werd in 1946 benoemd op instigatie van de latere premier Drees.

In de jaren vijftig wilde het dagblad Het Parool, waarvan mijn vader redacteur was, zich onttrekken aan de invloed van de PvdA. Daar meende men dat die krant net zo behandeld kon worden als Het Vrije Volk. Mijn vader kwam zodoende rechtstreeks in conflict met PvdA-fractievoorzitter Jaap Burger, tegen wie hij een commentaar had geschreven. Burger was razend en dat ging beslist niet onopgemerkt. Hij was een politicus van ongezouten meningen en van hem was de uitspraak: 'Afspraken maken met confessionelen? Dat is scheten laten in een netje.' In die tijd! Maar Burger verloor het conflict en zijn nederlaag werd bij Het Parool beschouwd als 'het afscheid van de PvdA'.

De toen gedane uitspraak van mijn vader is later gebruikt door NRC-journalist A.F. (André) Luyendijk - geen familie - in iets andere versie. Luyendijk was een eigenzinnig journalist die niet terugdeinsde voor ongebruikelijke gedachten en meningen. Hij zei: 'Politici, daar spreek je niet mee, daar schrijf je tegen.' Dat is scherper en eigenlijk ook beter. Politici moet je kritisch volgen en als je gezellig met ze gaat kouten, onder toezicht van een of andere voorlichter, dan is de journalistiek de verliezer. Het motto van Luyendijk is later gemunt door Vrij Nederland-verslaggever Martin van Amerongen.

De kwestie wordt urgent nu ook in Nederland de verkiezingen naderen. Straks staan politici weer te dringen voor de media. Zij moeten 'zichtbaar' zijn, wat erop neerkomt dat ze beloften gaan doen die ze straks niet zullen houden. Maar die beloften klinken mooi en je kunt achteraf - als je eenmaal de macht hebt - altijd nog excuses aanbieden, zoals premier Rutte heeft gedaan. Al die interviews met Zijlstra, Asscher, Pechtold, Buma en met de politici van al die andere partijtjes, kan ik zo langzamerhand dromen. Daarom zou ik de komende maanden zo weinig mogelijk politici in Buitenhof willen zien, maar wel zo veel mogelijk deskundigen en journalisten die niet alleen 'over' politici hebben geschreven, maar vooral ook 'tegen' hen. Dit ongevraagde advies geldt niet alleen voor Buitenhof, maar voor alle media en in het bijzonder de kranten. Laten zij de interviews maar bewaren voor na de verkiezingen, als we kunnen zien wat er van die beloften terecht is gekomen. En dan kunnen we meteen al die voorlichters die over onze politici waken een paar jaar naar Rottumeroog sturen voor heropvoeding en omscholing.

Het zal moeilijk zijn, want ik zie de redacteur trots binnenhollen, omdat hij een fractievoorzitter heeft gescoord. Dat de verleiding groot is, weet ik uit eigen ervaring. In de tijd dat ik voor Buitenhof columns uitsprak, kreeg ik van politici allerlei uitnodigingen voor lunches en dinertjes. Ook werd mijn zoontje, die mij eens na de opnames kwam ophalen, gevraagd of hij misschien een belangrijke voetbalwedstrijd wilde zien en zeg dan maar eens nee. Ikzelf ben een paar keer op zo'n uitnodiging ingegaan en dat zit me niet helemaal lekker. Je eet gezellig samen, je praat wat off the record, je deelt de rekening en je denkt: toch een aardige kerel. Of een aardige vrouw. Dat schrijven tegen ben je even vergeten en als je de illusie koesterde dat er werkelijke interesse in jou bestond, dan word je snel uit de droom geholpen. Na Buitenhof heb ik nooit meer iets van ze gehoord en ik geef die politici daarin niet eens ongelijk.

Benieuwd hoe vaak Jort Kelder de komende maanden wordt ingehuurd om zo tussen neus en lippen te verhalen over zijn vriendschap met de premier. Ik schrijf dat niet om te plagen, want ook Jort is een aardig mens. Maar houd dat onder ons.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden