Polen zijn van Europa gaan houden

Vandaag tien jaar geleden werd Polen lid van de Europese Unie. In het dorp Godziszow waren ze eerst fel tegen. Nu hebben ze de voordelen van de Brusselse subsidiepotten ontdekt.

GODZISZOW - Worstendraaier Michal uit Zdzilowice weet het zeker: in Godziszow, het dorp verderop, zijn ze achterlijk. Micha, een ronde en goedlachse kerel die eruitziet als de verpersoonlijking van het Michelinmannetje, is met zijn 6 maanden oude zoontje het nieuwe trottoir in zijn straat aan het uittesten. Het is betaald met geld van de Europese Unie, zegt hij goedkeurend.


Het is een klein voorbeeld van de subsidies die jaarlijks van Brussel naar Polen stromen. De financiële steun heeft ertoe geleid dat in tien jaar tijd het verzet tegen de EU is weggesmolten als sneeuw voor de zon. Per jaar houdt het voormalige Oostblokland ongeveer 6 miljard euro over aan zijn lidmaatschap. Geen enkele lidstaat doet het beter. In Polen gaan hier en daar zelfs stemmen op voor 'meer Europa', iets wat enkele jaren geleden ondenkbaar zou zijn geweest.


Maar in Godziszow, het dorp verderop, zijn ze volgens Michal nog niet overtuigd van de voordelen. Hun 'achterlijkheid' hebben ze te danken aan het referendum over de toetreding tot de EU. In 2003 stemde liefst 88 procent van de inwoners tegen, een record.


Maar dat is ondertussen toch ook al weer meer dan tien jaar geleden, toen de gevolgen van het Europees lidmaatschap nog niet zo zichtbaar waren.


Dat is nu wel anders. Het eerste dat opvalt bij het binnenrijden van het dorp zijn de vlaggen. Bijna aan elke huis hangen ze, geel-witte (Vaticaan) en wit-rode (Polen). Johannes Paulus, hún paus, is zondag heilig verklaard en daar zijn ze trots op in een godvruchtig boerendorp als Godziszow.


Maar verder zijn overal de tekenen van de vooruitgang zichtbaar. Pletwalsen rijden af en aan; op diverse plaatsen in het dorp worden wegen aangelegd. De tractoren zien er opvallend modern uit - moderner in elk geval dan je hier zou verwachten. Landbouwbedrijven die groter zijn dan tien hectare zijn uitzonderingen.


Die vooruitgang is het resultaat van de Europese steun waarop Godziszow en zijn tweeduizend inwoners nu al tien jaar mogen rekenen. Sinds Polen op 1 mei 2004 samen met negen andere landen lid werd van de EU, krijgen de boeren van Godziszow tot 50 procent korting bij de aankoop van landbouwwerktuigen, en dat boven op de grondsubsidies van omgerekend 200 euro per hectare. Infrastructuurwerken worden voor wel viervijfde gefinancierd door Brussel.


Dat is bijna overal in Polen zo, maar op weinig plaatsen zijn ze zo goed in het binnenhalen van subsidies als in Godziszow. Burgemeester Andrzej Olech kan het aantal subsidieaanvragen niet meer bijhouden. Overal hangen investeringsbordjes van de EU. Nee, Olech kan niet herhalen wat hij in 2005, een jaar na de Poolse toetreding, nog zei: dat ze in zijn gemeente van de EU misschien niet slechter, maar toch ook niet beter zijn geworden.


Wat in Godziszow nog ontbreekt, zijn Europese lonen. Zelfs bij Ekoowoc, een hypermoderne fruitfabriek die voor driekwart werd gefinancierd met geld van Brussel, verdienen de arbeiders amper 1.500 zloty (350 euro) per maand. Het is niet echt slecht voor een van de armste regio's van de EU, maar aan de rest van Europa kan Godziszow natuurlijk niet tippen. Het verklaart waarom honderden inwoners jaarlijks voor seizoenarbeid naar het buitenland trekken.


Het is een van de weinige negatieve gevolgen van de toetreding, aldus burgemeester Olech, maar ook dat is relatief. Zonder dat buitenland zouden er in zijn gemeente geen nieuwe huizen worden gebouwd.


Vaststaat dat de stemming is omgeslagen. Niemand twijfelt eraan dat een referendum over lidmaatschap de EU nu een grote meerderheid zou opleveren, misschien wel 88 procent. Maar Godziszow zou Godziszow niet zijn als er niet geklaagd zou worden. Grzegorz Krol, een rijke frambozenhandelaar die na de Poolse toetreding voorspelde dat zijn dorp binnen vijf jaar de mesthoop van Europa zou worden, ziet de toekomst nog altijd zwart in, al heeft hij zijn prognose wel moeten bijstellen. Hij geeft zijn dorp nog hooguit twintig, dertig jaar. Ook de Powrozeks, die dankzij de steun van de EU een nieuwe tractor konden kopen, houden vol dat hun leven beter zou zijn zonder de Unie.


En dan zijn er natuurlijk diegenen die klagen dat het leven duurder is geworden of dat Duitsland - 'dat is algemeen bekend' - driekwart van de Europese subsidies in de wacht sleept.


Maar ze voeren achterhoedegevechten, want zelfs bij de felste tegenstanders begint te dagen wat tien jaar geleden voor onmogelijk was gehouden: dat je in de EU iets voor niets kunt krijgen. Dat was nieuw in een land dat door de geschiedenis niet is verwend.


En zo is de anti-Europese Krol toch ook maar begonnen met het aanvragen van Europese landbouwsubsidies. Tien jaar geleden geloofde hij nog dat de EU in ruil zijn gronden zou inpikken. Ook bij de Powrozeks begint het verzet barsten te vertonen. De EU wordt niet meer vergeleken met de Sovjet-Unie en de oudste zoon Stanis-law, die net terug is uit Engeland, moet bekennen dat hij niets slechts over de EU kan vertellen. Hij heeft net een Europese startpremie van 25 duizend euro aangevraagd als jonge boer.


Maar uiteindelijk heeft toch Michal gelijk, de worstendraaier uit Zdzilowice. Voor echt positieve verhalen over de EU moet je niet in Godziszow zijn.


Voor het huis van een van zijn buren is Dariusz Michalek een trampoline aan het installeren. Hij werkt in België. Van het geld dat hij daar verdient, bouwt hij een huis. Zonder de EU was dat niet mogelijk geweest.


Een andere buurman, de gepensioneerde Jan Sosnowska, is erbij komen zitten. 'Altijd maar klagen dat het leven duurder wordt', vertelt hij, 'maar ondertussen geeft die Unie toch maar subsidies en landbouwmachines en weet ik wat nog allemaal. Vroeger werd het leven ook duurder en kregen we niets. Nu nog opnieuw 40 jaar worden en alles is perfect.'


Jan Sosnowska inwoner Zdzilowice

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden