Polen zijn aardig en ik heb mijn auto nog

'WAT, GA je op vakantie naar Polen?' Ongelovig keken de Duitse buren me aan. 'Laat dan je auto maar thuis, die wordt zeker gestolen.' Berlijn ligt zeventig kilometer van de Poolse grens....

De eerste dag in Polen aten we pizza op een terras in de kleine stad Lesna. De huizen, ooit door de Duitsers gebouwd, waren vervallen. Op het oude marktplein hingen jongens rond met veel spierballen en weinig te doen. Een dronkelap deed er een half uur over om zijn sigaret aan te steken, maar was nog wel in staat ons wat muntjes af te troggelen. De vuile kleine meisjes die rond onze tafel hingen, maakten we blij met een paar stukken pizza.

Het is misschien geen Afrika, maar in deze prachtige hoek van Polen heerst armoede, op luttele kilometers van het rijke Duitsland. Je kunt je nauwelijks voorstellen dat dit land in 2004 lid wordt van de Europese Unie. Toch hebben de politici besloten dat de grens tussen Polen en Duitsland, tussen rijk en arm in Europa, er binnen enkele jaren niet meer is. Gelijk hebben ze. De val van de Muur biedt een historische kans om het na-oorlogse wonder in West-Europa, van verzoening, vertrouwen en welvaart, in Oost-Europa te herhalen. Dat is niet alleen mooi, het is ook in ons belang. Het zou economisch en militair-strategisch onverantwoord zijn deze kans onbenut te laten.

Maar dit soort overwegingen is weinig besteed aan de mensen aan beide zijden van de grens. In de verhouding tussen Polen en Duitsers, door de geschiedenis zwaar belast, overheerst aan de vooravond van de grote EU-verbroedering angst en wantrouwen. De Duitsers zijn bang dat de Polen na toetreding hun banen afpakken en Duitsland met criminaliteit overspoelen. De Polen zijn bang dat de Duitsers hun land opkopen en hun fabrieken kapot laten gaan.

Uit een in juni gepresenteerde Pools-Duitse opiniepeiling blijkt dat de Polen in Duitsland impopulair zijn. De Pool houdt volgens de Duitsers niet van werken, is religieus en achterlijk. De Polen hebben weliswaar bewondering voor de vlijt, organisatie en welvaart van de Duitsers, maar vinden ze 'ploeteraars zonder ziel'.

In Polen staat een meerderheid sceptisch tegenover de EU-toetreding. Waarom, vragen de Polen zich af, moeten 1,5 miljoen Poolse keuterboertjes verdwijnen? Ze kunnen je verhalen vertellen over westerse firma's die Poolse bedrijven opkopen, uitsluitend om ze failliet te laten gaan. Zo verovert het Westen ongestoord de Poolse markt. De Polen blijven achter zonder baan.

Het is het soort verhalen, slechts soms berustend op waarheid, dat ook de ronde doet in het gedepriveerde Oosten van Duitsland. Krijgen we er na de uitbreiding tientallen miljoenen EU-partners bij die net zo verbolgen zijn als sommige DDR-burgers na de hereniging?

Hoe irreëel de angsten van de mensen aan beide zijden van de grens ook zijn, de politici durven er niet tegenin te gaan. De Duitse economische instituten voorspellen dat er na de EU-uitbreiding helemaal geen stroom goedkope arbeiders naar Duitsland op gang komt. De somberste prognose gaat uit van een bevolkingsaandeel van 1,1 procent in de vijftienhuidige EU-staten - na twintig tot dertig jaar.

Maar kanselier Schröder heeft te maken met de 48 procent van de Duitsers die in het geval van een referendum tegen de toetreding van Polen zou stemmen. Dus heeft hij in Brussel een overgangsperiode van zeven jaar afgedwongen, waarin de Oost-Europeanen zich nog niet vrij in de oude EU-staten mogen vestigen.

Omgekeerd dringen de Poolse politici in de toetredingsonderhandelingen aan op een overgangsperiode waarin EU-burgers geen Pools land kunnen kopen. Een al even irrationeel standpunt: de kleinkinderen van de Duitsers die in 1945 uit hun huizen en steden werden gejaagd zijn inmiddels geworteld in West-Duitsland. Economisch gezien is de verwerving van land, huizen en bedrijven door West-Europeanen alleen maar gunstig voor Polen.

Op zijn huidige reis door Oost-Duitsland overschrijdt Gerhard Schröder een aantal keer de Poolse en Tsjechische grens. Hij belooft zijn ambtsgenoten hulp bij de EU-toetreding en houdt de Duitsers voor dat ze daar vooral voordeel van hebben. Dat is een stap in de goede richting. Maar de kanselier stelt pas echt een voorbeeld, sreef een Duitse commentator, als hij niet op vakantie gaat in Italië, maar in Polen. Ik kan het hem van harte aanraden. De Polen waren alleraardigst en ik heb mijn auto nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden