'Polen ontving miljoenen van CIA'

De Poolse regering is in verlegenheid gebracht door het nieuws dat de CIA miljoenen heeft betaald in ruil voor een geheime locatie waar het Al Qaidaverdachten kon ondervragen.

WARSCHAU - Hoe verpak je 15 miljoen dollar? Een Poolse tabloid vraagt het zich af sinds The Washington Post vorige week onthulde dat de CIA rijkelijk betaalde voor het gebruik van een gevangenis op een Poolse militaire basis. Tussen december 2002 en september 2003 werden daar vier terreurverdachten van Al Qaida door de Amerikaanse geheime dienst gemarteld.


De manier waarop de 15 miljoen dollar (11 miljoen euro) werd overgedragen, zou uit een Hollywoodfilm kunnen komen. Nadat het geld per diplomatieke post op de Amerikaanse ambassade in Warschau was aangekomen, werd het vervoerd naar het hoofdkwartier van de Poolse geheime dienst. Volgens de tabloid Fakt moeten de bankbiljetten een omvang gehad hebben van een drie-meter-hoge stapel schoenendozen.


In Polen zitten ze in hun maag met het nieuws. Dat de CIA op Pools grondgebied een gevangenis heeft uitgebaat, was al langer bekend. Zelfs nadat buitenlandse rapporten weinig aan duidelijkheid te wensen over lieten, werden er weinig stampei over gemaakt. De Polen beschouwen zichzelf als een van de trouwste bondgenoten van de Amerikanen.


Maar toen was niet bekend dat hun land zich rijkelijk liet betalen voor hun dienstverlening. The Washington Post haalde zijn informatie uit een zesduizend pagina's tellend rapport van een voor de Amerikaanse inlichtingendienst verantwoordelijke Senaatscommissie.


'Zo doen ze dat in bananenrepublieken', reageerde Jozef Pinior, een partijgenoot van premier Donald Tusk, die eerder als europarlementslid betrokken was bij het onderzoek naar de geheime CIA-gevangenissen. Oud-minister Roman Giertych vond dat Polen zich als Bantoestan had laten behandelen.


Ontkenning

De enige die niet echt verontwaardigd was over de geldtransactie, was de toenmalige premier Leszek Miller. 'De geheime dienst heeft geld gekregen? Geweldig!', zei hij in een tv-interview.


Miller, een postcommunist, heeft net als Aleksander Kwasniewski, de toenmalige president, altijd ontkend op de hoogte te zijn geweest van het bestaan van een CIA-gevangenis op Pools grondgebied. Na de onthullingen van The Washington Post is die stelling moeilijk vol te houden. Vlak nadat de eerste terreurverdachten in Polen waren aangekomen, keurde het parlement een wet goed die de overdracht van de vijftien miljoen dollar mogelijk moest maken.


Wat er met het geld gebeurde, is niet duidelijk. Mogelijk werd het door de Poolse geheime dienst gebruikt voor de financiering van buitenlandse operaties.


Sinds 2008 voert het Poolse gerecht een onderzoek uit naar de geheime gevangenis, maar dat wil niet opschieten. De enige die voorlopig in staat van beschuldiging is gesteld, is het toenmalige hoofd van de geheime dienst, een partijgenoot van oud-premier Miller. Tegen de Amerikaanse agenten die betrokken waren bij de martelingen werden aanhoudingsbevelen uitgevaardigd, maar het is onbekend of die nog van kracht zijn.


Waterboarden

De Amerikanen opteerden voor Polen, nadat de CIA oordeelde dat haar detentiecentrum in Thailand meer weg had van een kippenhok dan van een gevangenis. Na een tip van een van hun agenten in Warschau werd voor Stare Kiejkuty gekozen, een legerbasis in het noorden van Polen. In een omgebouwde villa werden vier terreurverdachten van Al Qaida verhoord, onder wie Khalid Sheik Mohammed. Het vermoedelijke brein achter de aanslagen op het World Trade Center zou er 183 keer 'gewaterboard' zijn, een marteltechniek waarbij de gevangene het gevoel krijgt te verdrinken. Door het onthouden van slaap zou hij uiteindelijk door de knieën zijn gegaan.


Twee andere in Polen gemartelde gevangenen dienden vorig jaar bij het Europese Hof van de Rechten van de Mens een klacht in tegen Polen. Hun ondervrager hield een boor tegen het hoofd van een van hen en voerde schijnexecuties uit. Zelfs de CIA vond dat hij over de schreef was gegaan. In 2003 werd hij naar Washington teruggeroepen.


Om de operatie geheim te houden werd de Poolse CIA-gevangenis in september 2003 opgedoekt. De terreurverdachten werden overgeplaatst naar geheime locaties in Roemenië, Marokko en Litouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden