Polen maakt flinke ruk naar rechts

De conservatieve partij Recht en Gerechtigheid heeft op overtuigende wijze de Poolse parlementsverkiezingen gewonnen. Volgens een exitpoll zou de partij van oud-premier Jaroslaw Kaczynski 39 procent van de stemmen halen, ruim 15 procent meer dan het regerende Burgerplatform. Daarmee zouden de conservatieven mogen rekenen op een absolute meerderheid in het Poolse parlement.

Jaroslaw Kaczynski (in pak) spreekt namens zijn partij na de uitslag van de exit-poll Beeld anp

Na acht jaar oppositie en een aaneenschakeling van verkiezingsnederlagen mag Kaczynski zich dus opmaken voor een terugkeer naar de macht. Voor de post van premier komt hij wellicht niet in aanmerking. Die eer is weggelegd voor zijn partijgenote Beata Szydlo, maar niemand twijfelt er aan dat Kaczynski de touwtjes stevig in handen zal houden.

Voor Recht en Gerechtigheid is het al de tweede grote overwinning in een half jaar tijd. Eerder dit jaar won de partij al verrassend de presidentsverkiezingen met Andrzej Duda. Net als Szydlo was hij door Kaczynski als kandidaat vooruitgeschoven.

Schandaaltjes

Tot enkele maanden geleden leek het centrum-rechtse Burgerplatform zeker van een derde opeenvolgende verkiezingsoverwinning. De voorbije acht jaar groeide de Poolse economie sneller dan van andere westerse landen. Maar het vertrek van EU-voorzitter Donald Tusk en een opeenvolging van schandaaltjes deed de partij van premier Ewa Kopacz de das om. Ook het vluchtelingenvraagstuk speelde niet in het voordeel van de regering.

Na acht jaar van centrum-rechts bestuur mogen de Polen zich dan ook opmaken voor een flinke ruk naar rechts. De conservatieven van Recht en Gerechtigheid zijn gekant tegen reageerbuisbevruchting en de strenge anti-abortuswetgeving dreigt nog verder aangescherpt te worden.

Maar er zal vooral worden uitgekeken naar de manier waarop de conservatieven gaan regeren. Kaczynski staat bekend als een aanhanger van Viktor Orban, de omstreden Hongaarse premier. Tijdens de vorige regeerperiode van Recht en Gerechtigheid, tussen 2005 en 2007, werd het al niet altijd zo nauw genomen met de democratische spelregels, en deze keer hebben ze waarschijnlijk niet eens een coalitiepartner nodig.

'Democratie op het spel'

Het deed Gazeta Wyborcza, de belangrijkste krant van Polen, vrijdag koppen dat het voortbestaan van de democratie op het spel staat. Op de voorpagina werd gepleit voor een grote coalitie tegen Recht en Gerechtigheid. Maar de verkiezingsuitslag heeft door die mogelijkheid een dikke streep getrokken.

Behalve Recht en Gerechtigheid zouden slechts drie partijen de kiesdrempel halen. De grootste daarvan, het populistische Kukiz (9 procent), zou in aanmerking kunnen komen als coalitiepartner. Zijn leider, rockster Pawel Kukiz, is al even patriottisch als Kaczynski. Ook de libertaire partij Modern Polen (7 procent) en de pragmatische Boerenpartij (5 procent) zouden in het nieuwe parlement komen.

Voor links betekende de verkiezingen een ware afgang. Voor het eerst sinds de val van het communisme zouden de postcommunisten er niet in slagen het parlement te halen. Hun sociaal-democratische coalitie bleef volgens de exitpoll onder de kiesdrempel. Ook de linkse protestbeweging Razem zou het parlement niet halen.

Jaroslaw Kaczynski Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.