'Polen is niet uit op geld van EU'

Twaalf landen bereiden zich voor op toetreding tot de Europese Unie. Aan westerse zijde leven tal van angsten. Niet nodig, vindt de Poolse onderhandelaar Jan Kulakowski....

Jan Kulakowski ergert zich wel eens aan de houding van de Europese leiders. 'Ze onderschatten soms de politieke waarde van de toetreding. Ik krijg de indruk dat ze denken dat we alleen om het lidmaatschap vragen omdat we financiële steun willen.'

En dat is niet zo, benadrukt de 70-jarige Poolse hoofdonderhandelaar met de Europese Unie. Natuurlijk, Polen hoopt bij toetreding meteen te mogen meedoen met de grote steunprojecten, de landbouwsubsidies voorop. Die zijn nodig om Polen economisch verder op de been te helpen. Maar, zegt hij, 'Polen wil ook meehelpen met de Europese integratie en is wat dat betreft een interessant land'.

Zijn land kan een belangrijke rol spelen bij de stabilisering van de oostgrens, benadrukt Kulakowski. Het heeft goede relaties met een land als Oekraïne, en wil daarom een bruggenhoofd worden tussen de EU en de meest oostelijke Europese landen. Maar daar wringt meteen de schoen. Want de EU dringt vooral aan op veilige en dichte grenzen.

'Dit is een van onze grootste dilemma's', zegt Kulakowski. 'We moeten voldoen aan het Schengen-akkoord, maar we willen onze betrekkingen met Oekraïne niet op het spel zetten. Dat proberen we steeds aan de Unie uit te leggen. Een veilige grens is goed, maar een gesloten grens niet. We moeten aan onze oostgrens geen nieuw IJzeren Gordijn bouwen. Dat is ook in het belang van de Europese Unie.'

Voor Polen is 2001 het jaar van de waarheid. Op 1 januari 2003 wil het land volwaardig lid zijn van de Europese Unie, en omdat het een jaar gaat kosten voordat alle lidstaten het toetredingsverdrag hebben geratificeerd, moeten de onderhandelingen eind dit jaar zijn afgerond. Er is één probleem: Polen heeft nog maar dertien van de 31 hoofdstukken van de acquis communautaire, de regels van de EU, in zijn wetgeving opgenomen.

Veel landen zijn daarom sceptisch over het optimisme van de Polen; Nederland is tot nu toe het enige land dat officieel verwacht dat de toetreding in 2003 gaat lukken. Maar Jan Kulakowski is er desondanks van overtuigd dat het gaat lukken.

Zeker nu Zweden voorzitter is. Het Scandinavische land is een fervent voorstander van de uitbreiding naar het oosten. 'We willen onder het Zweedse voorzitterschap elf van de resterende hoofdstukken afsluiten', zegt Kulakowski. 'De moeilijkste, waaronder vooral milieu en landbouw, houden we dan over voor het Belgische voorzitterschap.'

En dan begint het onderhandelen pas echt, voegt hij eraan toe. Want Polen is niet in staat op 1 januari 2002 ook echt aan álle regels te voldoen. Vooral op milieugebied wil het land vragen om uitstel, of in onderhandelaarstaal: overgangsperiodes. Aanpassingen aan de Europese milieuwetgeving kosten het Poolse bedrijfsleven en overheden veel geld - en dat is er, ondanks de gestage groei van de Poolse economie met zo'n 4 procent, eenvoudigweg niet, aldus Kulakowski.

Maar om te onderhandelen heb je wisselgeld nodig. Dat heeft Polen ook, laat Kulakowski doorschemeren. Bondskanselier Schröder heeft onlangs gezegd dat het na de toetreding nog zeven jaar moet duren voordat Oost-Europese werknemers naar de huidige EU-landen mogen emigreren. Ook een soort overgangsperiode, eigenlijk. En daar heeft Polen niet zoveel zin in.

'We kennen de angst voor massale immigratie', zegt Kulakowski. 'Maar die is volgens ons ongerechtvaardigd. Dezelfde angst bestond toen Spanje en Portugal lid werden, en uiteindelijk was er geen sprake van emigratie. Integendeel, veel arbeiders keerden terug naar hun land.'

Ook met de toetreding van de Midden- en Oost-Europese landen zal daarom het wel loslopen, denkt de onderhandelaar. 'In Zweden, Denemarken en Duitsland vragen ze nu om buitenlanders die met computers kunnen werken. Maar veel Polen die door Duitsland zijn gevraagd te solliciteren, hebben in Polen een baan aangenomen. Ze hoeven hun land niet meer te verlaten, want dat ontwikkelt zich.'

In april formuleert de EU haar standpunt over de migratie van arbeiders. Waarschijnlijk zullen de Polen een aantal jaren moeten wachten, verwacht Kulakowski, want Duitsland is een machtig land. Maar zeven jaar zal het niet worden. 'We zullen een compromis moeten sluiten.'

En dat is hem wel toevertrouwd. De émigré Kulakowski is gepokt en gemazeld in het Europese circuit. Nadat hij in 1944 op 14-jarige leeftijd deelnam aan de opstand in Warschau tegen de Duitsers, vluchtte hij naar België, het land van zijn moeder. Daar studeerde hij begin jaren vijftig af als jurist aan de universiteit van Leuven. Tot aan de omwenteling van 1989 bleef hij in België wonen en was hij actief in de internationale organen van de christelijke vakbeweging.

De katholiek Kulakowski was onder meer secretaris-generaal van de Europese tak van de Internationale Federatie van Christelijke Vakbonden en secretaris-generaal van de Wereld Confederatie van Arbeid (WCL). In de jaren tachtig zette hij zich in voor het verboden Poolse vakverbond Solidariteit, waarvan hij nu erelid is. Na de omwenteling in 1989 werd hij in 1990 benoemd tot de eerste ambassadeur van Polen bij de EU, een post die hij zes jaar lang bekleedde.

Twee jaar geleden leek het erop dat hij met pensioen zou gaan. Maar toen de voorbereiding op de toetreding serieuze vormen begon aan te nemen, werd hem gevraagd onderhandelaar te worden. Kulakowski zei geen nee: 'Dit is een belangrijk moment in de geschiedenis van Europa en mijn land. Het is beter daaraan mee te doen dan toeschouwer te zijn.'

Het tekent de man die nog stamt uit de generatie van François Mitterand en Helmut Kohl, politici voor wie het proces van eenwording sterk gestuurd wordt door de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Ook voor Kulakowski is het Europese project in de eerste plaats bedoeld om vrede en veiligheid te creëren.

Bij de nieuwe generatie leiders, Gerhard Schröder en Tony Blair voorop, ligt dat anders, zegt hij. 'Die zijn pragmatischer.' Hij vindt dat op zich niet zo erg, want de Europese Unie wil toch uitbreiden.

Vorig jaar, op de top van Nice, werd besloten dat Polen bij toetreding 27 zetels krijgt in de Europese Raad. Daarmee komt het, samen met Spanje, op de vijfde plaats in het rijtje van de machtigste landen van de EU. Een belangrijk signaal van de goede wil van de Europese Unie, vindt Kulakowski.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden