Polen in de rij voor het spel 'in de rij'

WARSCHAU - De tijd heelt alle wonden, wordt wel gezegd, en vroeger was alles beter. Misschien kan dat het succes verklaren van Kolejka (Rij), het gezelschapsspel van het Poolse Instituut van Nationale Herinnering (IPN). De dienst die verantwoordelijk is voor de verwerking van het communistische verleden probeert daarmee op een ludieke manier de rijen in beeld te brengen die nog niet zo lang geleden bij het winkelen hoorden.


Kolejka is in de eerste plaats bedoeld voor jonge Polen, die het communisme niet hebben meegemaakt. Ondertussen is het spel vooral bij hun ouders, die beslist weten hoe het was om in de rij te staan, uitgegroeid tot een onverwacht succes. De eerste zestienduizend exemplaren gingen vorig jaar als warme broodjes over de toonbank. Om aan de grote vraag te kunnen voldoen is besloten een nieuwe editie op de markt te brengen, met een handleiding in verschillende talen.


In Kolejka keren de spelers terug naar de jaren tachtig, toen door de algemene schaarste zelfs basisproducten als kaas en vlees gerantsoeneerd waren. Vaak was het uren aanschuiven voor je in de winkel aan de beurt was. Alleen partijleden ontsnapten aan de ellenlange rijen.


De winnaar is diegene die het snelst aan de begeerde goederen weet te komen. Daarvoor moet hij wel eerst een heleboel obstakels overwinnen.


Een garantie op succes bood het wachten immers niet. Tegen de tijd dat je aan de beurt was, kon het product waarvoor je gekomen was allang uitverkocht zijn. Zolang er dan wat anders voor handen was, hoefde dat overigens geen ramp te zijn. In de donkere jaren tachtig kochten de Polen alles wat ze krijgen konden, van schoolschriftjes tot toiletpapier. Met wat geluk konden ze die later op de zwarte markt tegen wat anders ruilen.


De rijen waren een direct gevolg van het communistische systeem, waarin de productie niet gedicteerd werd door de wet van vraag een aanbod maar door de marxistisch-leninistische ideologie. In de arbeidersparadijzen lag de nadruk op de zware industrie. Ook de Koude Oorlog werkte niet in het voordeel van de consument. Door de wapenwedloop met het Westen bleven er in het toenmalige Oostblok weinig middelen over voor de productie van consumptiegoederen.


Wat er gebeurt wanneer de vraag het aanbod overstijgt, heeft ook het Instituut van Nationale Herinnering ondervonden. Voordat de nieuwe versie van Kolejka op de markt kwam, werden op internet woekerprijzen gevraagd voor een exemplaar. Voor een herhaling daarvan hoeft niet gevreesd te worden: liefhebbers kunnen op de website van het Instituut gratis een Engelse versie downloaden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.