Analyse Klimaatakkoord

Polen blijft dwarsliggen bij invullen klimaatambities

Het groene ‘Man op de Maan’-project van EU-president Charles Michel kwam in Brussel al tijdens de lancering vrijdag in de vroege uurtjes in de problemen. ‘Brussels, we have a probleem.’ Polen, een van de passagiers, weigerde in te stappen.

EU-president Charles Michel (l) schudt de hand van de Portugese premier António Costa. Beeld AFP

Waar 26 Europese regeringsleiders beloofden dat Europa in 2050 het eerste klimaatneutrale continent (netto geen CO2-uitstoot) ter wereld wordt, eiste en kreeg de Poolse premier Mateusz Morawiecki uitstel tot juni. Het weerhield Michel er niet van toch over een akkoord te spreken. ‘We moeten creatief zijn als we met de EU verder willen’, concludeerde Michel laconiek na afloop van de eerste EU-top onder zijn leiding. De vraag of deze nieuwe manier van besluiten (26 minus 1) nu ook bij andere controversiële onderwerpen als migratie wordt toegepast, liet hij onbeantwoord.

Het klimaatdebat donderdag werd diep in de nacht getrokken door weerstand van Polen, Hongarije en Tsjechië. De laatste twee vooral uit vrees dat de Europese klimaatambities het gebruik van de kernenergie onmogelijk zouden maken. Toen daarover geruststellende woorden kwamen – de EU heeft sowieso geen zeggenschap over de energievoorziening van de lidstaten – staakten zij hun verzet.

Lang betoog Morawiecki

Morawiecki echter niet. In de vergaderzaal stak hij een lang betoog af over de enorme achterstand die zijn land heeft op andere lidstaten. Polen trekt zo’n 80 procent van zijn energie uit ‘vieze’ kolencentrales, een erfenis uit het Sovjettijdperk. Het te snel verbieden van fossiele brandstoffen leidt volgens hem tot energietekorten en verlies van honderdduizenden banen. En het is duur. Armere lidstaten betalen daardoor meer voor de klimaatplannen dan rijkere. ‘Dat kan ik thuis niet uitleggen’, aldus Morawiecki.

Aanvankelijk vroeg hij uitstel van de klimaatneutraliteit voor zijn land, hij suggereerde volgens betrokkenen tot 2070. Dat idee werd weggehoond. Premier Mark Rutte hield zijn Poolse collega voor dat de groene omschakeling ook in Nederland – ‘We hebben een grote energie-intensieve staalsector en chemische industrie’ – pijn doet. De Portugese premier António Costa kwam met een emotionele waarschuwing over de verwoestijning van zijn land en Zuid-Spanje, over bosbranden en orkanen als gevolg van de opwarming van de aarde. Morawiecki liet daarop zijn 2070-verzoek varen en zette in op garanties over financiële hulp van de EU om de vergroening te betalen.

Die blanco cheque wilden de andere lidstaten niet afgeven, waarna een impasse dreigde. Michel – bevreesd voor een mislukking van zijn eerste EU-top – schorste de vergadering en nam Morawiecki mee voor apart overleg. Vervolgens sprak Michel met bondskanselier Angela Merkel, de Franse president Emmanuel Macron en premier Rutte. En daarna weer met Morawiecki. De rest van de leiders zat ondertussen hongerig op het diner te wachten.

Niet te vermurwen

De Poolse premier bleek niet te vermurwen, waarna Michel met zijn ‘creatieve oplossing’ een mislukking voorkwam: Polen deelt de klimaatambitie, maar weet nog niet of ze die ook gaat vervullen. Een ‘Belgisch compromis’, concludeerden diplomaten. Een René Magritte-achtig Ceci n’est pas un accord. Voor de buitenwereld was de eenheid van de EU gered.

Morawiecki was tevreden en zei dat Polen ‘op zijn eigen tempo’ de klimaatneutraliteit zal bereiken. Hij wacht begin volgend jaar berekeningen af van de Europese Commissie over hoe duur de omschakeling voor de verschillende lidstaten zal uitpakken en hoeveel geld er beschikbaar is uit de EU-fondsen.

Premier Rutte zei na afloop van de EU-top er ‘vertrouwen’ in te hebben dat Polen zich komende zomer alsnog achter de 2050-doelstelling schaart. Hij benadrukte ook dat Nederland niet sneller de CO2-uitstoot zal terugdringen als Polen toch besluit extra tijd te nemen.

Diplomaten zien de nachtelijke top als voorbode van de zeer moeilijke discussies tussen de lidstaten zodra de uitgewerkte klimaatwetten op tafel liggen. Feit is wel dat die wetsvoorstellen met een meerderheid kunnen worden aangenomen en Pools verzet kan worden overstemd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden