Polderpolka en Zeeuwse babbelaars

Getouwtrek over een Zeeuws poldertje van 300 hectare blijkt niets minder dan een strijd om het politieke primaat. Wie regeert Nederland eigenlijk? Een rondgang langs de vele betrokkenen.

'Stupéfait', was de Zeeuwse commissaris van de koningin Karla Peijs toen ze het definitieve rapport van Deltares onder ogen kreeg. Het Delftse kennisinstituut had voor de derde maal in dik drie jaar onderzocht of er alternatieven waren voor het onder water zetten van de Hedwigepolder.


'Deltares schreef daar opeens dat de huidige milieutechnische situatie van de Westerschelde zó slecht is dat er heel snel maatregelen moeten worden genomen', zegt Peijs. 'Dat stond helemaal niet in hun opdracht! Wij zaten in de stuurgroep voor dat rapport. Bij de laatste bijeenkomst was hier geen sprake van. Dat fietsen ze er zo even achteraf in!'


Peijs is de enige niet. Het regent klachten over Deltares. 'Hun wegingsfactoren voor de alternatieven zijn wel erg aan de veilige kant', moppert dijkgraaf Poppelaars van waterschap Scheldestromen. 'Wij twijfelen sterk aan de verslechtering die het rapport constateert.'


Het is precies het soort wantrouwen dat vanaf het begin door de kwestie-Hedwige spookt. In 2005 leek die nog simpel: Nederland sloot met Vlaanderen een verdrag over verdieping van de Westerschelde en verplichtte zich ergens in het gebied nieuwe, drassige natuur te creëren: uiterlijk 2007 zou de Hedwige onder water worden gezet.


In dat jaar begon het gedonder. Het nieuw aangetreden Zeeuwse Kamerlid Ad Koppejan wist een motie aangenomen te krijgen om nóg een keer te zoeken naar een alternatief.


Zijn initiatief viel samen met een andere ontwikkeling. Een deel van het CDA keek met argusogen naar de ontwikkelingen sinds 2005; het verloren referendum over Europa, de grote overwinning van de SP en de entree van de PVV na de verkiezingen van 2006. Steeds vaker waren het de populisten met hun makkelijke standpunten die de emoties én de kiezers achter zich kregen.


De gevestigde orde kreeg het verwijt niet naar de bevolking te luisteren. Vooral het CDA voelde zich gevangen in zijn eigen bestuurlijke verantwoordelijkheidsgevoel met de ambtenarij als cipier. Op alle niveaus zitten CDA'ers in het landsbestuur. Dag in dag uit worden ze door ambtenaren bestookt met verstandige adviezen en doortimmerde rapporten. En, vrezen ze weleens: geheime, linkse politieke agenda's.


Dat stak schril af bij de wijze van standpuntbepaling van pakweg Geert Wilders: die maakte soms eenvoudigweg het populairste gezichtspunt uit een peiling van de Maurice de Hond tot het zijne. Nogal wat CDA'ers keken daar met stijgende jaloezie naar en gingen zelf op zoek naar thema's om weer contact te krijgen met de achterban. Ontpoldering leek zo'n thema.


Maar eind 2008 kwam de commissie-Nijpels met het rapport waar Koppejan en de Kamer om hadden gevraagd. Er was geen realistisch alternatief. CDA-minister van Landbouw Gerda Verburg trok haar conclusies: doorsteken die dijk. Het CDA-contingent dat een populistischer koers wilde varen, pikte het niet. Toenmalige Kamerleden als Joop Atsma en Ger Koopmans keken met lede ogen toe hoe Verburg de landbouwachterban en de Zeeuwen van zich vervreemdde. Dít is nou zo'n bestuurlijke reflex die we moeten doorbreken, vonden ze.


Toenmalig premier Balkenende koos deze kant. In april 2009 verraste het kabinet met een 'dubbelbesluit': eerst nogmaals kijken of er echt geen alternatief is, pas dan eventueel ontpolderen. Daarmee was het oorlog. Algemene Zaken en Landbouw en daarmee de CDA'ers Balkenende en Verburg, stonden lijnrecht tegenover elkaar.


Landbouw bleef vasthouden aan het verdrag en internationale afspraken, wees op afspraken, dreigende reputatieschade en miljoenenclaims. Balkenende was vastbesloten te laten zien dat hij zich niet ringeloren door welke natuurlobby dan ook. Hij ging opkomen voor de Zeeuwen. Hij liet het hele dossier overbrengen naar Algemene Zaken.


Aan het begin van de zomer begon de pers zich ermee te bemoeien. AZ was woest: die Landbouwkliek had zitten lekken! Op zijn wekelijkse persconferentie stiet premier Balkenende uit: 'Mag een regering misschien naar de bevolking luisteren?'


De argwaan nam grote vormen aan. Zeker toen er op strategische momenten boze brieven van de Europese Commissie binnenkwamen en meteen uitlekten. 'Nou zitten ze daar op Landbouw brieven te bestellen bij hun vriendjes in Brussel!', foeterde een betrokkene in het CDA .


Ambtenaren van AZ reisden zelfs mee naar Brussel, als een Landbouwdelegatie daar over de Westerschelde overlegde. Verburg stond goed beschouwd onder curatele. Het was in die sfeer dat ze in september 2009 in de Kamer een onderzoek moest verdedigen dat zij niet had gewild en waarvan zij de zin niet inzag. Tijdens dat debat kreeg ze haar veelbesproken vastloper; ze staarde plots voor zich uit en moest worden weggeleid. Hongerklop, was de verklaring. Stress, weten veel betrokkenen tot op de dag van vandaag zeker.


Eind 2009 besloot Balkenende-IV alsnog te ontpolderen. Nog geen jaar later schreven VVD, CDA en PVV in hun regeerakkoord dat ze toch nog alternatieven zouden zoeken.


Afgelopen week presenteerde Verburgs opvolger Henk Bleker zijn bevindingen. Bij de vierde poging was er wel een alternatief opgedoken, zei hij: slikken en een andere polder, een stukje verderop. Waarom nu wel en de driemaal hiervoor niet? Bleker: 'Politieke wil.'


Het was een verhulde sneer naar Verburg. Die had zich laten koeioneren. Een bewindspersoon moet laten zien wie er de baas is. Dat hij in zijn plan Vlaams grondgebied had meegerekend en rond tachtig hectare aan natuurcompensatie tekort komt, leken bijzaken voor Bleker. Politieke wil erkent kennelijk verdragen noch grenzen, zeggen critici.


Het Vervolg Pagina's 2 en 3


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden