'Poldermodel bezwijkt onder succes'

De vakbeweging staat voor een aantal dilemma's doordat het poldermodel erodeert, signaleert CNV-voorzitter het Akkoord van Wassenaar uit 1982. 'Het algemene probleem is de arbeidsmarkt.'..

Gijs Herderscheê

'HET poldermodel staat op losse schroeven. Loonmatiging, arbeidsduurverkorting en het werkgelegenheidsbeleid zijn uiterst succesvol geweest. Maar nu dreigt het poldermodel onder zijn eigen succes te bezwijken', zegt Doekle Terpstra.

De voorzitter van de vakcentrale CNV wil echter geen onheilsprofeet zijn en het einde van de samenwerking tussen vakbeweging, werkgevers en kabinet afkondigen. 'Ik signaleer dilemma's waar het poldermodel nu geen adequaat antwoord op heeft. Daarover moet een discussie worden begonnen. Het Akkoord van Wassenaar uit 1982 met de ruil loonmatiging voor arbeidsduurverkorting om zo werk te creëren, is effectief geweest. Nu slaat de erosie toe. We moeten ''Wassenaar'' actualiseren of er afscheid van nemen.'

- Wat veroorzaakt de erosie?

'De economische en maatschappelijke omstandigheden van nu en 1982 zijn onvergelijkbaar. Toen was er massawerkloosheid, een golf van koude saneringen, minimale economische groei. Het Akkoord van Wassenaar was erop gericht daar een omslag in te bewerkstelligen.

'Nu lijkt de geregistreerde werkloosheid beperkt tot frictiewerkloosheid. De winsten van het bedrijfsleven zijn riant. Kijk daarnaast naar maatschappelijke veranderingen, zoals de opkomst van de tweeverdieners.'

- Welke dilemma's levert dat op?

'Het algemene probleem is de arbeidsmarkt. De vraag naar vaklieden kan niet worden vervuld. In een reeks sectoren, van metaalindustrie en bouw tot zorg en onderwijs, is een schreeuwend tekort aan vaklieden. Het arbeidsmarktprobleem wordt de komende jaren vergroot door de vergrijzing en door werkgelegenheidsgroei.

'Dat stelt ons nu voor drie dilemma's. Het eerste is een groeiende kloof tussen werkenden en niet-werkenden. De niet-werkenden slagen er om tal van redenen niet in om aan de slag te komen. Maar in het algemeen hebben ze de kwalificaties niet. De werkenden kampen ondertussen met hoge werkdruk, stress en toenemende spanning tussen werk en privé-wensen. Zij worden dagelijks geconfronteerd met een tekort aan collega's.

'Kortom, aan de ene kant staat ruim een miljoen mensen aan de kant met bijstand of WAO, en aan de andere kant werken zes miljoen mensen zich in de rondte. Hoe slagen we er in die kloof te dichten en perspectief te bieden aan de uitkeringsgerechtigden?

'In de praktijk wordt al gekozen voor de simpele oplossing. Bij duizenden gaan Belgische, Duitse, Ierse en Engelse vaklieden in Nederland aan de slag. Niet alleen in de grensstreek, maar in heel het land. Dat zijn andere mensen dan de gastarbeiders uit de jaren zestig. Nu gaat het om vaklieden.

'Het tekort aan vaklieden wordt ook gelenigd met structureel overwerk. Dat zorgt voor het tweede dilemma. Volgens CAO-afspraken wordt er steeds korter gewerkt. Maar in de praktijk wordt her en der steeds langer gewerkt. In de zorg-CAO is de 40-urige werkweek weer mogelijk.

'Volgens een reeks CAO's kunnen vrije dagen worden opgespaard voor langdurig verlof. Maar het is de vraag of dat werkt, of werkgevers dat sparen toelaten, en of de mensen dat verlof daadwerkelijk opnemen en zich niet laten afkopen. Dat staat op gespannen voet met de verworvenheid van de 36-urige werkweek. Dat is het tweede dilemma voor de vakbeweging.

'Het derde dilemma is de loonsverhoging. Sinds 1982 zijn de loonstijgingen in CAO's uiterst gematigd gebleven. In de praktijk zijn de bonden daardoor de grip op de werkelijke loonsverhogingen kwijtgeraakt. Kijk naar bonussen, opties, toeslagen, de toeters en bellen, zoals auto's. Er is veel voor weinigen en weinig voor velen. Let wel: ik pleit niet voor forse, algemene loonsverhogingen. Dat is op langere termijn funest voor de werkgelegenheid. Ik signaleer het dilemma.

'Wel tart de vakbeweging al jaren met succes de economische wetmatigheid dat de lonen harder stijgen als er meer vacatures zijn. Dat tast de geloofwaardigheid van de vakbeweging niet aan. Het CNV staat voor werk, inkomen en samenleving. De roep om een procent extra is minder geworden. De nadruk ligt op steun bij het vinden van werk voor uitkeringsgerechtigden, bestrijding van werkdruk, stress en de combinatie van werk en privé-leven.'

- En nu de CNV-antwoorden op deze dilemma's.

'Ik heb geen panklare oplossingen. Het zijn wel dilemma's waar vakbeweging, werkgevers en kabinet gezamenlijk voor gesteld worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden