POEZIE OP STRAAT

DE stad Leiden heeft vorig jaar talloze gevels verfraaid met de tekst van gedichten uit de Nederlandse en wereldliteratuur. Wat een verrassing om in het straatje waar ik woonde ineens in grote letters een bekend gedicht van Willem Hussem te lezen: 'Zet het blauw...'..

De inwoners van Leiden kunnen, als ze maar omhoog kijken, gedichten lezen in het Spaans, Portugees, Russisch, Grieks en Nieuw-Grieks, Duits, Frans, Engels, Japans, Italiaans, Pools, Tsjechisch en Indonesisch. Dat moet wel een geleerde stad zijn.

Vroeger was het gebruikelijker om rijmen en gedichtjes op wanden en muren te schilderen. Op het huisje in Rijnsburg waar Spinoza woonde stond (en staat gelukkig nog steeds) het gedichtje van de 17e eeuwse dichter Dirk Rafaelszoon Camphuysen: 'Ach, waren alle mensen wijs'.

Ook in tijden van crisis bloeit poëzie op straat. Ik ken nog het aftelversje 'één, twee, drie pof, Hitler is een mof, Hitler is een zwijn, jij moet hem zijn'. En iedereen die langs het Weteringplantsoen in Amsterdam komt, wordt door het korte rijm van H. van Randwijk herinnerd aan tirannie en verzet ('Dan dooft het licht').

Om een ondoorgrondelijke reden hebben ze na de oorlog de onbegrijpelijke woorden van Roland Holst op het nationale monument op de Dam onleesbaar ver weg gestopt. Maar voor wie dit leest, is dit genoeg.

Mensen leggen in hun dagelijkse taal ongelooflijk veel inventiviteit en creativiteit aan de dag. Tijdens massa-meetings en marathons springt de poëzie je tegemoet. Ik zag laatst een opschrift op een T-shirt: 'Dat maken wij wel uit' en, nieuwsgierig naar zo'n groot autoritair ego, las ik naderbij gekomen, in hele kleine lettertjes: 'de Dordrechtse brandweer'. Ja, zij zijn de enige die dit onbeschroomd van de daken mogen schreeuwen. Poëzie op straat, kan het mooier?

Ja, het kan nog mooier. Sinds vorige week kent Scheveningen een glazen wand, die zich als een beschermende hand opstelt voor het museum Beelden aan Zee. Ze noemen het een transparant. De wand valt niet op door het broze en breekbare van glas. Tegenwoordig maakt men glashard een wandconstructie, eeuwenbestendig als brons.

Het bijzondere is dat de Stichting Transparant zestien van de meest bekende en geliefde Nederlandse en Vlaamse schrijvers, dichters en dichteressen heeft uitgenodigd voor die plek aan zee een nieuw gedicht of prozatekst te maken. Van Campert tot Wolkers, van Claus tot Vroman, Van Gerlach tot Herzberg en van Kopland tot Mulisch.

Door deze teksten via een splinternieuw procedé van een Franeker fabriek te branden in een wand van glas, komt de poëzie op straat. In helderwitte letters.

Ik ben er niet helemaal zeker van of de poëzie, de muze van het woord, de vrouw van de zee, hier blij mee zal zijn. Als je naam op straat gegooid wordt, is het meestal niet best. Gooi een gerucht op straat en de hele stad gonst ervan. Maar gooi een gedicht op straat en de hele stad geniet ervan.

Leesbaar voor schoolkinderen, die worden uitgenodigd hun lessen voortaan lopend langs de lange boulevard te leren. Verrassend voor de toevallige toerist die zijn boulevardje pikt. Inspirerend voor de schipbreukeling die geluk heeft bij een ongeluk om juist daar in Scheveningen aan land te spoelen. Onbegrijpelijk en ongrijpbaar voor de dikke vandalen.

Wat kan er met je gebeuren als je oog, op zoek naar een parkeerplaats voor je auto, ineens valt op een gedicht? Wat doet een gedicht je? Een gedicht verandert het vertrouwde in iets nieuws, iets verrassend. Een dichter zet alles op zijn kop.

Als de hervormer Maarten Luther plechtig zegt: 'Hier sta ik, ik kan niet anders' zegt een dichter: 'Hier sta ik, ik kan altijd anders'. Welk nut heeft een gedicht? 'Poëzie dient nergens toe en dat is op zich al een verdienste' is het onberispelijke antwoord van de Belgische dichter Herman de Coninck.

Alle Nederlanders kennen de uitdrukking 'land in zicht', zo toepasselijk voor een land van zeevaarders en piraten, maar de dichter roept ineens: 'water in zicht'. Dat klopt nog ook. Dichters geven inzicht in water, ze zijn de meesters in watermanagement. Water is niet louter een samenstel van moleculen, H2 O, maar veel meer.

De zestien gedichten in die glazen wand in Scheveningen spelen opvallend veel met de woorden: lucht, licht, wind, water, liefde, land, voetstappen in het zand. Eeuwige symbolen. Als Tibetaanse gebedsmolens, voortbewogen door diezelfde wind en diezelfde waterstromen, herinneren ze ons aan waar het echt om gaat. Een dagje naar het strand in Scheveningen krijgt zo opeens een nieuwe betekenis.

Er rest maar één vraag, door Hella Haase in haar zeldzaam paneelgedicht verwoord:

'Hoe duurzaam is een glazen wand?'

Hier staat de wenk: gedenk de scherven!

Onzichtbaar in de tekst gebrand.

Verbeelding, taal die leeft, houdt stand

in hoofd en hart: niet te bederven,

door tij noch ontij aangerand.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden