Poetins wereld: overal vijanden

Russische troepen zijn niet op de Krim, het Westen heeft heel Oekraïne in de anarchie gestort. Poetin spreekt de pers toe en laat zijn gehoor in verwarring achter.

Over Amerikanen: 'Ze zitten daar aan de andere kant van de plas alsof ze in een laboratorium allerlei experimenten uitvoeren op ratten. Waarom? Niemand die het weet.' Over Europa: 'We hebben ze duizend keer gezegd: waarom probeer je het land te splijten?' En Rusland zelf? 'De Krim heeft ons om humanitaire hulp gevraagd. Die geven we, natuurlijk. Wat de ontplooiing van Russische troepen betreft, tot nu toe is het niet nodig, maar de mogelijkheid blijft.'


Het is president Vladimir Poetin ten voeten uit: wat er ook gebeurt, het Westen is de agressor en Rusland het slachtoffer. Poetin zelf is trouwens een man van de vrede. Geweld, zegt hij, zal ik alleen in uiterste noodzaak gebruiken. 'Maar als ik dat doe, heb ik het internationale recht aan mijn zijde.' Want in Kiev was er een 'ongrondwettige coup en een gewapende machtsovername - niemand betwist dat'. En Janoekovitsj, 'nog steeds juridisch de president', heeft om Russische interventie gevraagd.


Een week lang houdt de wereld zijn adem in terwijl Russische troepen plekken innemen die cruciaal zijn bij een machtsovername. Zwaar bewapend en professioneel, in voertuigen waar soms de Russische nummerborden nog op zitten, bemand door soldaten die soms openlijk zeggen uit welke Russische provincie ze komen. Russische provocateurs zijn actief in Oost-Oekraïense steden, waar plots ook overheidsgebouwen worden ingenomen en referenda geëist.


Wat blijkt, als Poetin dinsdag voor het eerst sinds een week over Oekraïne spreekt? Russische troepen (anders dan in de thuisbasis Sebastopol) zijn niet op de Krim. Het Westen heeft heel Oekraïne in de anarchie gestort, Rusland houdt zich strikt aan alle akkoorden en op de Krim opereren zelfverdedigingsgroepen die hun militaire kloffie in de dumpwinkel hebben gekocht. Alles duidelijk zo?


Poetin praat snel, zelfverzekerd en zonder stotteren. Hij oogt op zijn gemak, is als altijd goed voorbereid en niet bang. Hoe langer je naar zijn 'stream of consciousness'-verhaal luistert, hoe meer je in een soort droomtoestand raakt, tussen realiteit en fantasie. Pas als hij ophoudt met praten, laat hij zijn gehoor los - en dat blijft achter in verwarring over wat de wolkbreuk van woorden betekent.


'Het is makkelijk om gek te worden als je logica zoekt in Russische acties, vooral in een acute crisis', schrijft Tichon Dzyadko, een journalist van een onafhankelijk Russisch tv-station. 'Voor je ogen wordt zwart wit, open agressie verandert in vredeshandhaving, en vijandelijkheden worden nobele daden.'


'Hiermee kan Poetin alles doen, van een aanval op Oost-Oekraïne tot het respecteren van de voor 25 mei geplande verkiezingen', oppert Kremlin-watcher Mark Adomanis. Nooit het achterste van je tong laten zien, Poetin kan het als geen ander.


Eerder in de week concludeerde kanselier Merkel na een telefoongesprek met Poetin al dat Poetin 'in een andere wereld' leek. Die wereld begrijpen gaat gemakkelijker vanuit Moskou. Daar zijn sinds de Winterspelen van Sotsji al bijna duizend betogers opgepakt, kregen andere demonstranten jarenlange celstraffen opgelegd voor de kleinste vergrijpen, en zit protestleider Aleksej Navalny sinds gisteren aan een enkelband geketend in streng huisarrest.


In Poetins wereld wordt Rusland namelijk echt omgeven door vijanden, externe en interne. En het al tien jaar durende westerse complot om Oekraïne uit Moskous invloedssfeer los te rukken, moet nu een halt worden toegeroepen. Voor Poetin, schrijft Jan Techau van de denktank Carnegie Europe, is Oekraïne 'geen imperialistisch avontuur, maar een gevecht tegen een dodelijke westerse vijand'.


Dat is overigens puur Poetins strijd - en die van enkele KGB-getrouwen. De regerende elite probeert hem te volgen, de rest van het land heeft andere prioriteiten. Gedurende de hele Oekraïne-crisis waren er, ondanks de brute staatspropaganda, steeds grote meerderheden in peilingen voor niet-inmenging in Oekraïense zaken. Begin februari vond slechts 15procent dat Rusland dat wel moest doen. Dezelfde aversie is te vinden bij de naaste bondgenoten, Wit-Rusland en Kazachstan, elk met hun eigen etnisch Russische minderheden.


De markten beloonden Poetins persconferentie vrijwel direct met herstel. De grootscheepse militaire oefening in Rusland werd dinsdag immers ook beëindigd en vanuit Kiev kwam het bericht dat voor het eerst op ministerieel niveau met Rusland wordt gesproken.


Poetin heeft de wereld een nieuwe status-quo gepresenteerd: de Krim is Russisch, mensen in heel Oekraïne moeten 'zelfbeschikkingsrecht' hebben, en Poetin staat in zijn recht als hij besluit 'als laatste redmiddel' militair elders in Oekraïne orde op zaken te stellen. Dat zijn de feiten op de grond die Poetin heeft gecreëerd na een week van productief zwijgen. Wie deze 'nieuwe status-quo' wil veranderen, zal er vanuit het Kremlin zeker van worden beticht de internationale vrede in gevaar te brengen.


Vladimir Poetin president Rusland

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.