Gastcolumn

Poetins autocratie put zichzelf uit

De banden met de wereld buiten de Kremlinmuren zijn verbroken, schrijft Rusland-specialist Hans Loos in zijn gastcolumn. Er is geen dialoog met de Russische maatschappij. Er zijn überhaupt geen functionerende instituten die zo'n dialoog kunnen faciliteren. Alles is nep. Alles is tv.'

Poetin op de judomat. Beeld afp
Poetin op de judomat.Beeld afp

Gelukkig droom ik niet van hem. Vladimir Poetin. Nog niet. Want je zal ze de kost moeten geven die zweren bij het visioen van de Russische geweldenaar. De man is overal. Wie ben ik om níet van hem te dromen?

Zo betrapte ik mezelf laatst op een ietwat obsessieve handeling. Boven een stuk op een Russische nieuwssite stond een foto van Poetin waarop hij zich buigt over een beeldscherm. Een goed uitgevuld colbert. Een kloppende ader op de rechterslaap. Priemende ogen branden gaten in het beeldscherm. Het is alsof de president na een wilde achtervolging net op tijd van zijn motor is gesprongen, zijn achtervolgers in een allesverzengende vuurzee heeft achtergelaten en nu in luttele seconden een code moet kraken om een nucleair Armageddon te voorkomen.

Die foto. Was het Poetins hoofd op het lijf van James Bond-acteur Daniel Craig? Ik kopieerde de afbeelding en haalde hem door de zoekmachine. Nope. De torso van Daniel Craig dook in de zoekresultaten nergens op. Nu ik de foto nog eens goed bekijk, zie ik gewoon plooien in dat jasje. Valt best mee met die biceps. Wat is er gebeurd dat ik in een saaie stock-foto van de Russische leider een ongenaakbare superheld herken?

undefined

Angst

Deze herfst bereikte Poetins populariteit een absoluut hoogtepunt met een publieke steun van bijna 90 procent. In januari daalt dit percentage tot 82 procent. Is het een begin van een trend? Moeilijk te zeggen. Uit ander recent sociologisch onderzoek blijkt dat veel Russen de opiniepeilers niet eens meer durven te zeggen wat ze werkelijk vinden. Zelfs voor vrienden en familieleden houden zij de kaarten tegen de borst. Voor het eerst sinds de jaren tachtig is angst weer een sturende kracht in de publieke opinie, stellen de onderzoekers vast. Liegen sommige Russen over hun liefde voor Poetin?

Ik durf het bijna niet te zeggen - Poetin-bashers krijgen het vaak zwaar te verduren in de commentaren onder hun stukjes - maar het Kremlin doet er alles aan om deze angst te voeden. Angst voor buitenlanders, pedofielen, landverraders. Nog effectiever is de angst voor de autoriteiten. Verliest de Rus die angst, dan is het snel gedaan met het regime.

Poetins autocratie put zichzelf uit. Het systeem kan zichzelf niet hervormen. Iedere stap in die richting bespoedigt het einde van de kleptocratenclub waarvan Poetin de baas is. De banden met de wereld buiten de Kremlinmuren zijn verbroken. Er is geen dialoog met de Russische maatschappij. Er zijn überhaupt geen functionerende instituten die zo'n dialoog kunnen faciliteren. Alles is nep. Alles is tv. Dit politieke vacuüm destabiliseert het land. En er is geen weg terug. Een perestrojka is uitgesloten. Poetin kiest voor repressie.

Ondertussen maken de Russen zich het meest zorgen over de economische crisis waartoe het Russische isolement heeft geleid, zo blijkt uit weer een ander onderzoek. Bovenaan de lijst van de grootste kopzorgen staan inflatie, dalende inkomens en de toenemende werkeloosheid. De 'fascistische junta' in Kiev en de dreigende ondergang van de 'Russische Wereld' komen in dat rijtje niet meer voor.

Leonardo di Caprio

Is er leven na Poetin? Op die vraag rust in Rusland een absoluut taboe. Maar ook in Europa kunnen we het ons eigenlijk moeilijk voorstellen dat de oud-KGB'er ooit het veld zal ruimen.

Neem de Beierse minister-president Horst Seehofer, die deze week op audiëntie is geweest bij Poetin. De opportunist uit München mag aanschuiven in een illuster rijtje mannenvrienden en fellow travellers. Mannen als Seehofer zijn blind voor de binnenlandse dynamiek in Rusland. Voor hen is Poetin de status quo. Een gevaarlijke aanname. Europese leiders doen er goed aan om de binnenlandse situatie in Rusland nauw te volgen. Poetins optreden in het buitenland is daarvan een directe afgeleide. Rusland staat er slecht voor en de toekomst belooft weinig goeds.

Dit is geen tijd voor dealtjes met een regime dat voortdurend de bijl zet in de fundamentele waarden onder de Europese rechtstaat. Maar ook voor wie daar niets om geeft is het met Poetin lastig zaken doen. Poetin gelooft namelijk niet in consensus. Voor hem is het compromis een teken van zwakte, iets waarop onherroepelijk een nieuw compromis moet volgen.

Het is hoog tijd om een aantal toekomstscenario's uit te tekenen, voor wanneer de Russische vesting straks opeens door zijn fundamenten zakt. Of we wachten op Poetin. De film. Want er staat een nieuwe Hollywood-productie in de steigers. Met Leonardo di Caprio in de hoofdrol, zo ging het gerucht, maar dat schijnt niet waar te zijn. Misschien is Daniel Craig in de running? Ook over de regisseur wordt nog gespeculeerd. Sommige noemen Oliver Stone. Geen gek idee. Stone is in het Westen een vooraanstaand vertolker van die 'andere', Russische waarheid. De wereld van de Russische tv. Volgens Stone is de Maidan-revolutie één groot CIA-complot. En Poetin, vindt hij, dat is pas een echt sterke leider.

Keep on dreaming.

Hans Loos is publicist en Rusland-specialist. Deze maand is hij gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden