ProfielVladislav Soerkov

Poetin zet zijn ‘poppenspeler’ opzij. Wie is deze Vladislav Soerkov?

De ‘grijze kardinaal van het Kremlin’, zo staat Poetin-adviseur Vladislav Soerkov al jaren te boek. Maar de architect van Ruslands half-democratische, half autoritaire politieke bestel moet nu het veld ruimen. Na jaren van trouwe dienst heeft president Poetin hem aan de kant gezet.

Kremlin-ideoloog en Poetin-adviseur Vladislav Soerkov vorig jaar bij het huwelijk van de bekende Russische oppositiefiguur Ksenija Sobtsjak in Moskou. Beeld Vyacheslav Prokofyev/TASS

In zijn werkkamer in het Kremlin hingen twee portretten: rapper Tupac Shakur en president Poetin. De twee portretten weerspiegelden precies de wonderlijke positie die Soerkov (55)  innam in het politieke landschap van Rusland: met één been stond hij in de verwesterde wereld van de moderne Russische elite, met het andere been stevig in de traditionele machtsstructuur van het Kremlin.

Soerkov dweepte met figuren als beat poet Allen Ginsburg en schilder Jackson Pollock, hing graag rond in hippe artistieke kringen in Moskou, maar maakte toch vooral naam als de grondlegger van de ‘soevereine democratie’, een politiek stelsel dat er van buiten democratisch uitziet, maar toch elke keer gegarandeerd dezelfde uitkomst heeft: Poetin.

Neppartijen

Hij ontwierp de Russische variant op het westerse democratische systeem als een verdedigingswal tegen de ‘kleurenrevoluties’ die zich in andere voormalige Sovjetrepublieken afspeelden. Hij decoreerde het politieke toneel met een aantal neppartijen die geen enkele bedreiging vormden voor Poetins partij Verenigd Rusland. Om te voorkomen dat het revolutionaire vuur naar Rusland zou overslaan, richtte hij een sterk nationalistische pro-Poetin jeugdbeweging op: Nasji (De onzen), waarvan de leden er niet voor terugschrokken geweld te gebruiken tegen aanhangers van de oppositie. 

Soerkov zorgde ook dat de Russische tv-zenders, die onder president Jeltsin nog hun gang konden gaan, netjes in de pas liepen. Ze kregen voorgeschreven wie ze wel en wie ze niet mochten laten zien. Hij geldt ook als het brein achter de desinformatie-oorlog waarmee Rusland verwarring probeert te zaaien in de westerse democratieën onder het motto: ‘De waarheid bestaat niet. Er zijn alternatieve waarheden’.

Aanvankelijk werkte hij als spin doctor voor de Russische olietycoon Michaïl Chodorkovski, maar toen die het aan de stok kreeg met president Poetin en gevangen werd gezet, liet hij zijn vroegere werkgever als een baksteen vallen. De afgelopen jaren fungeerde Soerkov vooral als Poetins vertegenwoordiger voor de rebellenrepubliekjes die de pro-Russische separatisten in het oosten van Oekraïne uitriepen. Het was Soerkov die de Moskoviet Aleksandr Borodaj naar voren schoof als eerste premier van de ‘Volksrepubliek Donetsk’ (DNR). Die prees hem als een ‘poppenspeler’ die alles regelde.

Uit onderschepte e-mails en telefoongesprekken bleek dat hij vanuit Moskou de touwtjes stevig in handen had bij de separatisten. Bij machtswisselingen bepaalde hij welke kandidaten aanvaardbaar waren voor het Kremlin. In juli 2014 kondigde Soerkov bijvoorbeeld de komst aan van Vladimir Antjoefejev, een voormalige commandant van de Russische oproerpolitie, die prompt tot vicepremier voor Veiligheidszaken van de DNR werd gebombardeerd.

MH17

Door zijn contacten met de rebellenleiders  is Soerkov nu ook in het vizier gekomen van het JIT, het internationale team dat de ramp met MH17 onderzoekt. Mogelijk heeft hij een rol gespeeld bij de levering van de Buk-raketinstallatie waarmee het toestel werd neergeschoten. Op die manier zou het onderzoek wel heel dichtbij president Poetin komen.

Het is niet duidelijk of dat laatste heeft meegespeeld bij het besluit van Poetin om Soerkov op een zijspoor te zetten. Er wordt ook gespeculeerd dat Poetin hem heeft vervangen door de meer gematigde voormalige vicepremier Dmitri Kozak als zijn Oekraïnegezant in de hoop de onderhandelingen met Kiev vlot te trekken. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden