Poetin wil meeste politieke partijen in Rusland opdoeken

In Rusland moet een handjevol politieke partijen overblijven. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 schoten partijen als paddestoelen uit de grond....

Als het aan president Vladimir Poetin ligt, wordt het overgrote deel van de politieke partijen in Rusland opgedoekt. Het handjevol dat overblijft, moet aan zoveel voorschriften en regeltjes voldoen, dat het Kremlin alle kans krijgt partijen vanwege een formaliteit de nek om te draaien.

De Doema is begonnen aan het debat over een wetsontwerp dat politieke partijen verplicht minstens tienduizend leden te hebben, in afdelingen van minstens honderd leden in de helft of meer van de 89 Russische regio's. Dat gaat het vermogen van bijna alle 186 bestaande partijen verre te boven.

'Dit is een liquidatie-wet', vindt het onafhankelijke Doema-lid Oleg Sjejin. 'Het is een zware knuppel, die het Kremlin wil gebruiken om een autoritair systeem in te voeren.'

Poetin is sinds zijn aantreden een jaar geleden bezig het bestuur van Rusland te stroomlijnen en te centraliseren, en heeft de teugels stevig in handen genomen. Volgens het Kremlin is de nieuwe wet een noodzakelijke stap om orde te brengen in de politieke chaos. Tegen de partijleiders zei Poetin dat de wet 'het fundament' is voor zijn pogingen 'een raamwerk voor een beschaafde politieke structuur' te creëren.

Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 schoten ontelbare partijtjes uit de grond. Elke politicus van enig formaat richtte zijn eigen partij op als vehikel op weg naar de macht, of op zijn minst een Doemazetel. De meeste leden waren 'dode zielen', die zich voor een gratis maaltijd of een paar roebel hadden opgegeven. Gouverneurs die aan een verkiezing wilden meedoen, stampten even een gelegenheidspartijtje uit de grond. Ze waren gewoon te koop: partijen voor tienduizend dollar; een beweging, die aan nog minder juridische eisen hoeft te voldoen, voor de helft.

Iedereen vindt dat het partijwezen gereguleerd moet worden, en de wet zal op hoofdpunten door de Doema worden aangenomen. Zeker omdat de grote partijen - de liberale Jabloko en SPS, de communisten, de pro-Kremlinpartij Eenheid, en de Liberaal-Democraten van de politieke paljas Vladimir Zjirinovski - zelf niet in de problemen zullen komen. Integendeel: de partijen die straks de kiesdrempel van 3 procent overschrijden, kunnen rekenen op stevige subsidie.

Kortzichtig, zeggen critici. De wet bevat 22 voorwaarden waaraan een partij moet voldoen. Een overtreding - een fout in de boekhouding bijvoorbeeld - is snel gevonden. 'Politieke partijen worden zo een makkelijk doelwit van het federale centrum', zegt Aleksej Zoedin van het Centrum voor Politieke Technologie. Het Kremlin schrikt er niet voor terug wetten selectief toe te passen. 'Als het centrum vindt dat een partij zich slecht gedraagt, kan die voor de keus worden gesteld: of je doet wat we zeggen, of...'

Commentatoren wijzen erop dat het aantal partijen ook zonder ingrijpen van bovenaf snel kleiner wordt. Door de politieke concurrentieslag verdwijnen onzinpartijtjes als 'Subtropisch Rusland' en 'Stabiliteit en Vooruitgang' vanzelf; andere, serieuzere partijen worden gedwongen tot samenwerking. Aan de laatste Doemaverkiezingen in 1999 deden nog 28 partijen mee; de kiesdrempel haalden er maar vijf.

Er zijn 'honderden, misschien wel duizend' amandementen in de maak die de scherpe kantjes van de wet kunnen afhalen, zegt Aleksandr Tsjoejev van de Eenheid-fractie. Maar dat het Kremlin na de zakentycoons, de gouverneurs en de media straks ook greep krijgt op de politieke partijen staat wel vast. Aleksej Zoedin vraagt zich af hoe ver het Kremlin zal gaan met de centralisatie van de macht. 'Stoppen ze bij de regulering van het partijwezen? Of gaan ze tot het eind, en wordt het meerpartijensysteem een versiering? Het is allebei mogelijk. Alles hangt af van wat Poetin wil.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden