'Poetin probeert angst te zaaien'

Of de Nederlanders alsjeblieft voor het ja-kamp willen stemmen bij het referendum over Oekraïne, vraagt de bisschop. Zijn geloofsgenoten worden verdreven uit rebellengebied.

Dion Mebius
Bisschop Gudziak op de Oekraïense ambassade in Den Haag. Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant
Bisschop Gudziak op de Oekraïense ambassade in Den Haag.Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant

Met groeiende ongerustheid ziet de Oekraïense regering het referendum in Nederland dichterbij komen. Een van de boodschappers die worden ingezet om een 'nee' af te wenden, is bisschop Borys Gudziak, die twee jaar geleden zelf actief was bij de volksprotesten op het Maidanplein.

Dinsdag was hij in Nederland om de ja-campagne te ondersteunen. 'Europa moet helpen om de vernietiging van onze kerk te voorkomen.'

Het vroor dat het kraakte in 2014 en toch bleven de vele duizenden mensen op het plein zingen. Van alles wat bisschop Borys Gudziak zag tijdens de Euromaidan-protesten in Kiev beklijft dat beeld het sterkst. De geestelijke van de Oekraïense Grieks-katholieke kerk, met meer dan 4 miljoen volgelingen de derde kerk van het land, schaarde zich toen volmondig achter de demonstranten. 'Het ging dag en nacht door. De Oekraïners brachten daar een persoonlijk offer, en ze deden het met plezier.'

Verbannen

Twee jaar later is het land verscheurd. Het conflict tussen oost en west, dat ontstond toen de toenmalige president Viktor Janoekovitsj het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne weigerde te ondertekenen, heeft al duizenden slachtoffers gemaakt. Ook de Grieks-katholieke kerk ondervindt de gevolgen, zegt Gudziak. 'Onze bisschop in Donetsk is verbannen. Veel van onze priesters zijn gedwongen te vertrekken, met in hun kielzog hun volgelingen.'

Die klopjacht schrijft Gudziak niet toe aan de Oost-Oekraïners, maar aan Rusland. Er is dan ook geen sprake van een burgeroorlog, betoogt de bisschop, maar van een invasie.

'De toenadering tussen Oekraïne en de EU bracht het ideaal van premier Poetin in gevaar: een herenigde Sovjet-Unie. Hij probeert daarom angst te veroorzaken onder de Oekraïense bevolking. En hoe creëer je angst? Door oorlog te voeren. Rusland is verantwoordelijk voor deze onnodige slachting.'

Dat 'zijn' Oekraïense Grieks-katholieke Kerk nu in het nauw wordt gebracht, vindt de bisschop niet verrassend. Hij wijst op de periode tussen 1946 en 1989, toen de Sovjet-Unie de kerk ontmantelde en illegaal verklaarde.

Keer op keer bedreigd

Geestelijken werden vermoord of gedeporteerd. 'We werden de grootste illegale kerk van de wereld. Ondergronds kwamen zij die vasthielden aan hun principes echter nog altijd samen. De kerk bleef daardoor tegen alle verwachtingen in bestaan.' Het was niet de eerste keer dat het voortbestaan van de kerk aan een zijden draadje hing, zegt Gudziak. 'In de laatste driehonderd jaar is de Oekraïense Grieks-katholieke kerk telkens bedreigd in haar bestaan op de momenten dat Rusland de macht overnam.'

Om te voorkomen dat die geschiedenis zich herhaalt, is de helpende hand van Europa nodig, denkt hij. Daarom dringt hij aan op een ja-stem bij het aankomende referendum. Maar is zijn boodschap als bisschop in het seculiere Nederland niet aan dovemansoren gericht? 'Ik hoop dat ik een taal spreek die voor iedereen duidelijk is. De boodschap van vrijheid en democratie is niet alleen van de kerk, maar van de hele samenleving.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden