Poetin ontstemd, Rutte begripvol: hoe de wereld reageert op de westerse raketaanval

Met ruim honderd raketten mengden de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië zich andermaal in de Syrische burgeroorlog. Van een ontstemde Poetin tot een begripvolle Rutte: hoe de wereld reageert op de westerse raketaanval in Syrië.

Het Syrisch Centrum voor Wetenschappelijk Onderzoek vanmorgen, na de raketaanval. Beeld AP

Syrische regime

Volgens de Syrische president Assad is het Westen alle invloed en geloofwaardigheid kwijt in het conflict in het Midden-Oosten en voerde daarom maar een raketaanval op Syrië uit onder leiding van de VS. Volgens Assad weerhouden die hem er niet van 'de strijd tegen terrorisme in alle hoeken en gaten van Syrië voort te zetten' en de terroristen te verslaan.

Rusland

De Russische president Poetin heeft de door het Westen uitgevoerde raketaanvallen op Syrië fel veroordeeld. Het was volgens hem een aanval op een wettige regering die door Rusland wordt geholpen in de strijd tegen terroristen. De huidige escalatie van spanningen in en rond Syrië hebben volgens Poetin een verwoestend effect op de internationale betrekkingen. Bovendien maken de Amerikaanse acties tegen Syrië de humanitaire ramp daar alleen maar erger. Poetin wil dat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties snel bijeenkomt.

De aanval is tot woede van het Kremlin uitgevoerd vóórdat een missie van de VN in Syrië aan het werk is om te onderzoeken wat in Douma is gebeurd. De onderzoekers gaan zaterdag aan het werk. Moskou en Damascus stellen dat de 'terroristen' die de aftocht gingen blazen, in Douma een propagandastunt hebben uitgehaald om het Westen tot militaire actie tegen Assad te bewegen. De gifgasaanval op burgers zou in scène zijn gezet door tegenstanders van het regime van Assad.

Van harde tegenmaatregelen van Rusland is nog geen sprake. De vicevoorzitter van de senaatscommissie Buitenlandse Zaken, Andrej Klimov, zei eerder vandaag dat de Amerikanen en hun bondgenoten alles in het werk gesteld hebben om te voorkomen dat ze Russische eenheden raakten. De drie doelwitten werden niet beschermd door Russische militaire afweersystemen. Er zijn dan ook geen Russische personen of eigendommen getroffen en er is volgens de zegsman geen sprake van een gewapend conflict tussen de VS en Rusland. Volgens het Russische ministerie van Defensie zijn de meeste westerse raketten onderschept door luchtverdedigingssystemen van de Syrische overheid. 

Amerika

President Trump sprak vanochtend op Twitter van een ‘perfect uitgevoerde aanval’ en bedankte Frankrijk en Groot-Brittannië voor ‘hun wijsheid en de macht van hun uitstekende strijdkrachten’. ‘Missie volbracht!’, sloot hij zijn tweet af. Dat was ook de leuze waarmee president Bush in 2003 de overwinning uitriep na de invasie in Irak. De oorlog duurde nog jaren voort.

Het bombardement is volgens Trump een directe reactie op de gifgasaanval in Douma. Doel is om 'een sterke afschrikking te creëren tegen de productie, verspreiding en het gebruik van chemische wapens', aldus Trump in een toespraak. In zijn toespraak haalde Trump uit naar Rusland en Iran. Hij vroeg zich af wanneer Rusland de kant van 'beschaafde landen' zal kiezen. Trump beschuldigde de Russen er eerder van partner te zijn van 'een met gas dodend beest dat zijn eigen volk uitmoordt en ervan geniet'. Ook noemde hij Assad een 'monster'. 

Groot-Brittannië

De Britse premier May noemde tijdens de persconferentie vannacht de aanval 'beperkt, gericht en effectief'. Beeld EPA

Volgens de Britse premier May was de aanval op Syrische doelen niet bedoeld om president Assad af te zetten, maar om 'het barbaarse gebruik van chemische wapens in Syrië' tegen te gaan. De aanval was 'beperkt, gericht en effectief', zei de Britse premier Theresa May. Als normen worden bedreigd, 'moeten we opstaan en ze verdedigen', aldus May. Volgens de Britse premier is elke poging om een diplomatieke oplossing te zoeken, geblokkeerd, onder meer door Russische veto's in de Veiligheidsraad. 'Diplomatieke actie zou niet effectiever zijn dan het tot nu toe is geweest', aldus May. De premier zei ook dat er geen enkele twijfel is dat het regime van Assad achter de gifgasaanval zat. 'Er is veel bewijs, onder meer inlichtingen. Er is een vatbom vanuit een helikopter gegooid. De oppositie heeft geen helikopters en geen vatbommen.' Ze zei ook dat het bewind een 'volkomen gruwelijke staat van dienst' heeft.

Frankrijk

Frankrijk zegt Rusland voorafgaand aan de militaire actie te hebben gewaarschuwd. Minister van Defensie Florence Parly liet weten dat de aanvallen van de Franse luchtmacht waren gericht op het belangrijkste Syrische onderzoekscentrum op het gebied van chemicaliën en twee andere doelwitten. De minister zei dat de actie niet als confrontatie met de Russen moet worden gezien. 'We zijn niet uit op een confrontatie en willen escalatie tegengaan', aldus Parly. 'Dat is de reden dat we ons er, samen met onze bondgenoten, van hebben vergewist dat de Russen op voorhand waren gewaarschuwd.'

Op Twitter deelde het Elysée een foto van president Macron, minister van Defensie Parly en stafmedewerkers die meekijken met de aanval op Syrië. Beeld AFP

Nederland

Premier Mark Rutte heeft begrip voor de aanval op Syrië. In een verklaring noemt hij die 'in de huidige omstandigheden proportioneel en weloverwogen'. 'Het kabinet acht het waarschijnlijk dat er gifgas is gebruikt en dat het Syrische regime hier achter zit. De internationale gemeenschap kan dit niet accepteren', aldus de minister-president. 

'Vorige week hebben we allemaal de verschrikkelijke beelden gezien uit Douma waarbij opnieuw wreedheden zijn begaan tegen onschuldige burgers', stelt Rutte.'De symptomen van de slachtoffers bij deze aanval wijzen op het gebruik van gifgas. Dat is een grove misdaad en een ernstige schending van internationaal recht. Het gebruik van chemische wapens is onacceptabel. Nederland vindt dat de internationale gemeenschap hiertegen moet opkomen.'

Volgens de premier heeft Nederland zich dan ook als lid van de Veiligheidsraad hard gemaakt voor een sterke veroordeling, onafhankelijk onderzoek en het aansprakelijk houden van degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn. 'Maar niet voor de eerste keer werd actie in de VN Veiligheidsraad geblokkeerd door een Russisch veto. Rusland heeft twaalf keer zijn veto gebruikt over Syrië, waarvan zes keer toen het ging om chemische wapens. Zo wordt nu wederom het achterhalen van de volledige waarheid en een internationaalrechtelijke aanpak tegen het gebruik van chemische wapens tegengehouden. En dat betreuren wij zeer.'

Volgens minister Blok van Buitenlandse Zaken blijft de inzet van Nederland gericht op een politieke oplossing via de Veiligheidsraad van de VN. Het kabinet wil daarom 'de lijnen met Rusland openhouden'. Volgens Blok 'hebben we Rusland nodig. Rusland is lid van de Veiligheidsraad'. Hij hoopt op een wapenstilstand, zodat humanitaire hulp kan worden geboden.

Oppositie Tweede Kamer

Bij de linkse oppositie in de Tweede Kamer zijn kritische geluiden te horen over de vergeldingsaanval. De SP uit grote zorgen over de bombardementen en spreekt over een roekeloos optreden dat Nederland zou moeten veroordelen. SP-Kamerlid Sadet Karabulut wijst erop dat experts onderweg zijn om te onderzoeken of het Syrische regime daadwerkelijk een gifgasaanval heeft uitgevoerd op het rebellenbolwerk in Douma. Er wordt gegokt met de veiligheid van miljoenen mensen in een vuil geopolitiek spel waarvan niemand de gevolgen kan overzien.' Ze wil dan ook een debat.

Bram van Ojik zet ook zijn vraagtekens bij de aanval: 'Zolang een coherente politieke strategie ontbreekt, zal een geïsoleerde militaire respons de oplossing van het conflict in Syrië helaas niet dichterbij brengen.' Beeld ANP

Bram van Ojik (GroenLinks) zegt dat de aanval duidelijk maakt dat de inzet van chemische wapens niet onbestraft blijft. Hij hoopt dat de aanval er aan bijdraagt dat 'oorlogsmisdaden tegen de eigen bevolking, zoals vorige week in Douma gepleegd, in de toekomst achterwege blijven.' Maar Van Ojik plaatst ook vraagtekens: 'Zolang een coherente politieke strategie ontbreekt, zal een geïsoleerde militaire respons de oplossing van het conflict in Syrië helaas niet dichterbij brengen.'

Volgens coalitiepartner D66 zagen de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk zich gedwongen een militair signaal af te geven zonder mandaat. 'Dat voelt ongemakkelijk, maar is gezien de talrijke schendingen niet onbegrijpelijk', meent D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. Hij wijst op de uitholling van internationale normen doordat in Syrië 'keer op keer' chemische wapens worden ingezet.

Duitsland

Duitsland staat achter de aanval op Syrië. 'De militaire inzet was noodzakelijk en gepast' om het Syrische regime te waarschuwen en om het internationale verbod op het inzetten van chemische wapens te handhaven, verklaarde bondskanselier Angela Merkel. De bombardementen waren bedoeld om 'de mogelijkheid van het regime om chemische wapens in te zetten te beperken', aldus Merkel. Ze voegt er aan toe 'dat onze Amerikaanse, Britse en Franse bondgenoten hun verantwoordelijkheid hebben genomen als permanente leden van de Veiligheidsraad'.

Europese Unie

De Europese Unie zal zich met haar bondgenoten opstellen aan de kant van gerechtigheid. Dat liet Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, weten. 'De aanvallen maken duidelijk dat het Syrische regime samen met Rusland en Iran niet door kunnen gaan met deze menselijke tragedie, ten minste niet zonder kosten', twitterde Tusk. Syrië, maar ook Iran en Rusland, staan maandag op de agenda van overleg van de EU-ministers van Buitenlandse Zaken. Mogelijk besluiten zij tot extra sancties.

NAVO-chef Jens Stoltenberg sprak steun uit voor de aanvallen. 'Dit zal de mogelijkheden van het regime om het Syrische volk verder te bestoken met chemische wapens verder verkleinen. Het gebruik van chemische wapens is onaanvaardbaar, en de verantwoordelijken zullen rekenschap moeten afleggen.' De inbreuk op het verbod op het gebruik van chemische wapen vraagt om een collectieve en effectieve reactie van de internationale gemeenschap, aldus Stoltenberg in een verklaring.

Iran

Iran heeft de raketaanvallen van Amerikanen Britten en Fransen op Syrië scherp veroordeeld. Teheran noemde het een grove schending van internationaal recht en van de soevereiniteit van Syrië. Teheran is naar eigen zeggen ook tegen chemische wapens, maar dat thema mag niet worden misbruikt als een excuus voor een militaire aanval op een lid van de VN, aldus het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Assad wordt gezien als een cruciale bondgenoot in de regio in de strijd tegen onder anderen soennitische extremisten. Iran hoopt ook via Syrië de druk op Israël op te voeren. Afgelopen week nog voerde Israël raketaanvallen uit op een Syrische basis waar Iraniërs gelegerd zijn. Iran steunt ook de Libanese sjiitische beweging Hezbollah die een cruciale rol speelt in de strijd tegen Assads vijanden. De beweging stelde zaterdag dat 'de Amerikaanse oorlog tegen Syrië, de regio en tegen verzetsbewegingen' zal mislukken.

Turkije

De Turkse regering heeft de aanval geprezen als een afgewogen reactie op de vermeende gifgasaanval. Dat heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken in Ankara laten weten. Turkije steunt radicale soennitische strijders in de oorlog tegen het regime van president Assad. 

Israël

De Israëlische regering heeft begrip voor de aanvallen van westerse mogendheden op Syrië. Een regeringswoordvoerder zei dat Syrië met het gebruik van chemische wapens 'een rode lijn heeft overschreden' en daar hebben Washington, Parijs en Londen doortastend op gereageerd. Syrië pleegt volgens de woordvoerder gruweldaden en biedt Iran een platform dat Israël in gevaar brengt. Een Israëlische oppositieleider, Jair Lapid, zwaaide het westerse optreden ook lof toe. Hij beklemtoonde daarbij dat Israël tegen de Iraanse aanwezigheid in Syrië zal blijven optreden en hij hoopt dat de coalitie tegen de dictator Assad zware militaire en diplomatieke druk blijft uitoefenen.

EC-voorzitter Jean-Claude Juncker: 'Het was niet de eerste keer dat het Syrische regime chemische wapens tegen burgers heeft ingezet, maar het moet de laatste keer zijn.' Beeld EPA

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie

De internationale gemeenschap moet de mensen achter de aanvallen met chemische wapens in Syrië opsporen en verantwoording laten afleggen, stelt Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, in reactie. 'Het was niet de eerste keer dat het Syrische regime chemische wapens tegen burgers heeft ingezet, maar het moet de laatste keer zijn', aldus de Luxemburger. Hij roept alle partijen in het achtste jaar van het conflict op tot een blijvende wapenstilstand. Die moet de weg bereiden voor een politieke oplossing bij de door de VN-geleide onderhandelingen in Genève en 'voor eens en altijd' vrede brengen in het land. 'Het gebruik van chemische wapens is onacceptabel in welke omstandigheden dan ook, en moet in de sterkst mogelijke bewoordingen worden veroordeeld', aldus het dagelijks bestuur van de Europese Unie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.