Bellen metArnout Brouwers

‘Poetin moet een manier vinden om Russen gerust te stellen na dreigende Navo-uitbreiding’

De Russische president Poetin zag Navo-uitbreiding jarenlang als zijn grootste nachtmerrie. Nu Finland en Zweden daadwerkelijk lid lijken te worden, moet hij met een verhaal komen. Wat zullen de komende maanden brengen? We bellen met diplomatiek verslaggever Arnout Brouwers.

Hessel von Piekartz
Vladimir Poetin maandag in het Kremlin. Hij matigde zijn discours over de Navo-toetreding van Finland en Zweden.  Beeld via REUTERS
Vladimir Poetin maandag in het Kremlin. Hij matigde zijn discours over de Navo-toetreding van Finland en Zweden.Beeld via REUTERS

Dag Arnout, president Vladimir Poetin heeft gisteren gereageerd op het verzoek van Zweden en Finland om lid te worden van de Navo. Wat zei hij precies?

‘Poetin heeft gezegd dat hij de toetreding van de Zweden en Finnen niet ziet als een directe bedreiging voor Rusland. Hij heeft geen problemen met die landen, maar voegde wel toe dat de Russen zullen reageren als de Navo er wapensystemen plaatst.

‘Poetins uitspraken zijn opvallend als je kijkt naar de woorden van andere Russische functionarissen. Zo zei Dmitri Medvedev, plaatsvervangend voorzitter van de Russische veiligheidsraad, eerder dat de Oostzee niet langer kernwapenvrij zal zijn als de Finnen en Zweden zich bij de Navo aansluiten. Maar in autoritaire landen doet iedereen waarvan ze denken dat de hoogste baas het wil. Soms zegt die hoogste baas dan opeens iets anders.

‘Uiteraard zijn de Russen niet blij met het besluit. Zweden moet nu toezien hoe iconische Zweedse burgers, zoals schrijver Astrid Lindgren, op reclamezuilen in Rusland worden afgebeeld als nazi’s. Maar alles bezien, kunnen ze dat wel hebben.’

Waarom kiest Poetin ervoor de eerdere dreigementen nu niet te herhalen?

‘De uitbreiding van de Navo werd jarenlang voorgesteld als Poetins grootste nachtmerrie. Maar hij zit in een penibele situatie: de oorlog in Oekraïne die snel voorbij moest zijn, is helemaal vastgelopen. Dat maakt dit een ideaal moment voor Zweden en Finland om toe te treden tot de Navo: de Russen kunnen niet hard reageren op dit besluit zolang ze in deze oorlog verwikkeld zijn. Het kan zijn dat Poetins uitspraken een reflectie daarvan zijn.

‘Bovendien moet Poetin het publiek in eigen land een verhaal vertellen. Je moet je voorstellen dat de Russen in een waanzinnige propagandamaatschappij leven waar ze al die tijd te horen hebben gekregen hoe erg Navo-uitbreiding voor hun land is. Nu het toch gebeurt en de Russen er feitelijk niks tegen kunnen doen, moet hij een manier vinden om zijn toehoorders gerust te stellen.’

De afgelopen dagen bleek er toch nog een kink in de kabel toen de Turkse president Erdogan aankondigde dat hij toetreding van Zweden en Finland wil tegenhouden. Hoe reëel is dat?

‘Erdogan heeft een stok tussen de spaken gestoken. Zweden en Finland hebben enkele jaren geleden de wapenexport aan Turkije stopgezet. De landen weigeren ook Koerden uit te leveren die volgens de Turkse president terroristen zouden zijn.

‘Maar in Navo-kringen kun je horen dat er tot vorige week helemaal geen sprake was van Turkse bezwaren. Het is blijkbaar in Erdogans hoofd geschoten en nu gaat hij dit uitmelken tot de laatste druppel. Waarschijnlijk wil hij iets terug voor de uitbreiding, maar wat precies is niet duidelijk. Er zijn niet veel mensen die denken dat hij er definitief voor gaat liggen.

‘Het laat in elk geval zien hoe moeilijk en complex de relatie van Turkije met andere Navo-landen inmiddels is. Het land is vanwege de strategische ligging belangrijk, maar gaat qua democratie en mensenrechten alle grenzen te buiten. De Amerikanen zullen ook dit keer wel proberen de plooien glad te strijken.’

Navo-chef Jens Stoltenberg zei dit weekend dat hij de kans groot acht dat Oekraïne deze oorlog wint. Is zijn optimisme terecht?

‘Stoltenbergs uitspraken weerspiegelen de situatie op het slagveld, waar nu ook sommige Russische experts concluderen dat ook het plan B – het offensief in de Donbas – verzandt. Ze zien te weinig aanpassingen in Russische tactiek, eerder meer van hetzelfde. Daarbij gaan Russische commandanten, zo lijkt, vrij achteloos met de levens van militairen om.

‘Er zijn toenemende signalen van ontevredenheid over de klunzige aanpak in Russische militaire kringen. Bovendien krijgen de Oekraïners nog veel van het door het Westen geleverd materieel. Hoewel Rusland ongenadig en met veel geweld blijft inbeuken op sommige plaatsen langs de frontlijn, bestaat de hoop dat Oekraïne het offensief kan weerstaan.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden