interview

'Poetin meer een judoka dan een schaker'

De tijd dat de Russische president Poetin zich nog iets aantrok van de goed- of afkeuring van het Westen is voorbij, zegt zijn biograaf. De Russen waarderen zijn spijkerharde opstelling.

Bert Lanting
De Russische president Poetin bezoekt een trainingssessie van de Russische judoka's in Sotsji. Volgens biograaf Steven Lee Myers is Poetin meer een judoka dan een schaker. Beeld ap
De Russische president Poetin bezoekt een trainingssessie van de Russische judoka's in Sotsji. Volgens biograaf Steven Lee Myers is Poetin meer een judoka dan een schaker.Beeld ap

Alsof het lichtknopje werd uitgedaan. Zo sloeg de sfeer in 2014 om in Moskou als gevolg van de crisis in Oekraïne. 'Moskou is nog steeds een levendige, bruisende stad, heerlijk om in te wonen, maar van de ene op de andere dag sloeg het klimaat om en voelde je een vijandige sfeer, vooral tegen Amerikanen', zegt Steven Lee Myers, voormalig correspondent voor The New York Times in Moskou en schrijver van De nieuwe tsaar, een biografie van president Poetin. 'Als je de Russische televisie bekijkt, krijg je de indruk dat Rusland in staat van oorlog verkeert met het Westen.'

De annexatie van de Krim en de oorlog in Oost-Oekraïne vormen volgens Myers, die onlangs op uitnodiging van De Balie in Nederland was, een keerpunt in de carrière van Poetin. 'Tot die tijd probeerde hij de macht van Rusland te herstellen door in ieder geval op economisch gebied samen te werken met het Westen, maar nu doet hij dat zonder zich iets aan te trekken van de goed- of afkeuring van het Westen. Alle retoriek ten spijt probeerde hij vroeger toch op de een of andere manier een vergelijk te bereiken, maar dat is voorbij.'

Het ingrijpen in Oekraïne heeft Poetin thuis geen windeieren gelegd: zijn populariteit onder de Russen is groter dan ooit, hoewel Myers wel twijfelt aan de precieze cijfers. 'Durft iedereen de waarheid te zeggen, als ze per telefoon worden ondervraagd?' Toch lijdt het volgens hem geen twijfel dat een ruime meerderheid van de Russen achter Poetin staat, ook al doen de westerse sancties pijn en holt de Russische economie achteruit.

Wat is het geheim van Poetins succes? Heeft hij charisma?

'Nee, charisma, dat kun je niet zeggen. Maar hij is wel heel slim en heeft een enorme detailkennis, net zoals Bill Clinton had. Daarmee weet hij zijn gehoor te bespelen. Zelfs al ben je het er niet mee eens, toch ben je wel onder de indruk van zijn feitenkennis en de manier waarop hij die presenteert. Wat de Russen vooral in hem waarderen, is zijn spijkerharde opstelling, zijn macho-imago. Laatst nog vierde hij zijn verjaardag met een ijshockeywedstrijd waarin hij zeven goals scoorde, overigens nog minder dan zijn record dat op acht doelpunten staat. Natuurlijk zien de Russen ook dat het flauwekul is, maar toch vinden ze het prachtig. Poetin is hun ideaal, ook al is het deels een Potemkin-facade.'

Poetin is heel populair, maar bestaat er zoiets als poetinisme, een ideologie?

'Nee, niet echt. In de Koude Oorlog had je twee ideologieën die tegenover elkaar stonden: het communisme en het kapitalisme. Maar eerlijk gezegd zou ik nu niet kunnen zeggen waarvoor Poetin staat. Rusland is een kapitalistisch land. Poetin praat de laatste tijd meer en meer over traditionele waarden, maar ook al zijn de Russen conservatiever als het gaat om zaken als homoseksualiteit en dergelijke, dat is nog niet een echte ideologie.

'Poetinisme is vooralsnog weinig meer dan Poetins persoonlijkheid, zijn idee van Rusland als een sterke staat waarvan hij en zijn naaste vrienden profiteren. Ik zie eigenlijk niet wat hij nog meer te bieden heeft en dat is, denk ik, ook zijn zwakte. Wat is de soft power die Poetin te bieden heeft? Ok, antiamerikanisme, anti-EU, het is allemaal anti, maar niets vóór. Poetinisme komt er vooral op neer: blijf met je handen van Rusland af.'

In de westerse pers wordt Poetin wel afgeschilderd als een meesterlijk tacticus die de westerse leiders steeds weer overtroeft. Wat vindt u daarvan?

'Nee, dat vind ik eigenlijk niet. Hij is meer een judoka dan een schaakspeler. Hij is wel goed in het vinden van de zwakke plekken van zijn tegenstander, maar reageert vaak op gebeurtenissen en kijkt dan wel hoe het afloopt. Dat zie je ook bij de Russische inmenging in Oost-Oekraïne. Het is de vraag of hij de gevolgen daarvan op de lange termijn heeft overzien. Het verloopt allemaal minder goed dan hij hoopte, al is hij er wel in geslaagd Oekraïne te destabiliseren. Daarmee neemt de kans af dat Oekraïne ooit bij de NAVO komt.

'Poetin denkt heel sterk in invloedssferen. Hij vindt dat Europa een nieuw akkoord als Jalta (waarin Rusland, de VS en Groot-Brittannië aan het einde van de Tweede Wereldoorlog Europa verdeelden) nodig heeft. Maar in Europa vinden de meeste mensen dat Jalta achteraf helemaal niet zo'n goed idee was. En ze willen zeker geen nieuwe scheidslijnen in Europa trekken.'

Poetins positie als alleenheerser lijkt onaantastbaar. Heeft hij iets te vrezen?

'Nee, op dit moment is hij echt onbetwist de leider. Er zijn geen politici die hem naar de kroon kunnen steken. Maar toch is hij heel wantrouwend. Hij is bang voor iedereen. De kring van adviseurs rond hem wordt steeds kleiner. Als je aan het hoofd staat van een autocratisch systeem, zie je overal vijanden. Hij is ervan overtuigd dat de oppositie een vijfde colonne is die door het buitenland betaald wordt. Dat was te zien aan de hardhandige manier waarop het Kremlin reageerde op de demonstraties in 2011. Ze waren echt in paniek, hoewel honderdduizend mensen op straat in Moskou echt niet genoeg is om het systeem te breken.

'Poetin is bang voor het volk. Hij heeft een trauma opgelopen doordat zijn beschermheer, de populaire burgemeester Anatoli Sobtsjak van Sint-Petersburg, in 1996 opeens werd weggestemd. Dat heeft hij altijd als verraad opgevat: hoe kan een groot leider, iemand die hij bewonderde, zomaar door het volk op straat worden gezet?'

Weet u wat u in 2024 doet?

'Nee.'

En Poetin?

'Dat wel. Die zit dan nog in het Kremlin. Zijn tweede termijn als president loopt dan af. Ik ben ervan overtuigd dat hij dan zijn eigen vertrek zal orkestreren en iemand als opvolger zal aanwijzen die zijn politieke erfenis en zijn persoonlijke financiële belangen zal beschermen, net zoals hij zijn voorganger, Boris Jeltsin, tegen vervolging heeft beschermd.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden