Reportage

Poetin is de beste, het Westen een slappe hap

Er zijn in Rusland hele bureaus die niets anders doen dan commentaar leveren op sociale media. De strekking: Poetin is de beste, het Westen is een slappe hap.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel genoot afgelopen zondag met de Amerikaanse president Barack Obama van een traditioneel Beiers ontbijt-met-bier tijdens de G7-top. Nadat Merkel een foto van deze gebeurtenis op Instagram had geplaatst, kwamen direct Russische trollen in actie. Beeld epa

'De reacties op Facebook? Eigenlijk is het een grote afvalbak. Het is echt verschrikkelijk. We lezen het niet, en als het zou kunnen, zou ik de mogelijkheid om te reageren gewoon uitzetten.' Harde woorden van Ilja Klisjin, de chef internet van Dozjd, het laatste onafhankelijke televisiekanaal in Rusland. Terwijl de meeste media juist op zoek zijn naar manieren voor interactie met het eigen publiek, probeert Dozjd de deuren te sluiten.

'Het Kremlin heeft hard power en soft power. De harde hand is de censuurdienst, de telecomprovider die kritische media uit de lucht haalt, of het Openbaar Ministerie dat critici vervolgt voor extremisme. De zachte hand, dat zijn die bots en trollen. Bots vullen automatisch de sociale media met standpunten, meningen of opmerkingen, trollen zijn de individuen die dat doen, of ze daarvoor betaald krijgen of niet.

Comments vol met bagger

'Ik denk dat er een stuk of tien bedrijfjes zijn die daarmee hun geld verdienen. Vaak zijn het reclamebureaus opgezet door mensen met een band met het Kremlin. Ze werken dan voor Adidas of een ander bekend merk, maar zetten ondertussen die fameuze trollenfabrieken op. Er zit veel geld achter, in overheidstenders lees je over 'social media monitoring', of projecten voor de publieke opinie.'

Klisjin ziet ze bij iedere post op Facebook voorbijkomen. 'Dan hoeft het niet eens over Poetin te gaan of over de oorlog in Oekraïne. Zelfs wanneer we een artikel hebben over goede doelen staat het in de comments vol met bagger. De Russische trollen beschuldigen ons er van NAVO-spionnen te zijn, of de fascisten te steunen: jullie schrijven over goede doelen, maar in Oekraïne komen kinderen om het leven!'

Rusland is de laatste maanden in de ban van de bots en de trollen. Steeds vaker duikt informatie op over hele bureaus die niets anders doen dan het op internet commentaar achterlaten. Ze volgen de lijn van het Kremlin: in Oekraïne zijn de fascisten aan de macht, Poetin is de beste president die er ooit is geweest en het Westen is maar een slappe hap. Om die boodschap uit te dragen, worden duizenden fictieve onlinepersonages gecreëerd. Wat waar is of niet maakt niet uit, feiten en hele gebeurtenissen worden verzonnen of verdraaid.

De Russische trol

The New York Times dook in de wereld van de Russische trollen.

Google Translate

Niet alleen Dozjd, alle kritische media in Rusland vechten een loopgravenstrijd uit met de trollen. De chef internet van het radiostation Echo Moskvy, Vitaly Roevinsky, herkent het beeld en zucht. 'Het gaat de hele dag door', zegt hij vanaf zijn vakantieadres in Turkije.

Het grootste deel van die propaganda is voor binnenlandse consumptie, in het Russisch. Een deel is in het Engels, Duits of andere talen. Nederland is te klein. Slechts sporadisch sijpelt er iets door op sociale media, maar meestal zijn het onduidelijke zinnen, vertaald met Google Translate.

Het is moeilijk een onderscheid te maken tussen de eindeloze berichtenstroom van de bots en trollen en wat sommige mensen echt schrijven. Klisjin: 'Ik heb eens een dag op VKontakte, het Russische equivalent van Facebook, de reacties op onze berichten daar in de gaten gehouden. Het is niet te doen. Ik blokkeerde iedereen, maar de volgende dag kregen we boze brieven: hoe durven jullie, jullie zijn toch juist voor het vrije woord? Op VKontakte is de hoeveelheid onzin echt onwaarschijnlijk. Als we dat in goede banen zouden moeten leiden, zouden we vijf mensen daar fulltime op moeten zetten. En die zouden na een maand allemaal gek geworden zijn. Daarom hebben we daar het commentaar gesloten.'

Verwarring zaaien

Het doel van de online-oorlogsvoering is volgens Klisjin dan ook simpel: verwarring zaaien. 'Op de staatstelevisie is het makkelijker. Daar heb je een stem, een lijn, een lezing van de gebeurtenissen. Online zorgen de trollen ervoor dat je de weg kwijtraakt. Iedereen staat maar wat te schreeuwen. Niets klopt, alles heeft een dubbele bodem. Na verloop van tijd weet je niet meer wat waar en wat niet waar is.'

Het is een afrekening met de protesten tegen president Vladimir Poetin in 2011. Via sociale media en met de hulp van vrije nieuwsbakens kwamen tienduizenden Russen op de been om te betogen. 'Het Kremlin rekent daarmee af. Het ziet internet als een soort getto voor liberalen en daar wil het orde scheppen.'

Een oplossing is er volgens Klisjin niet. 'Wij hebben een groot deel van de site achter een betaalmuur gezet. Als je wilt reageren, moet je een abonnement nemen. Als de trollen ons aanpakken, verdienen we er tenminste ook nog wat aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden