AnalyseNew Start-akkoord

Poetin houdt de deur op een kier voor redden van laatste kernwapenverdrag

Hoewel de regering-Trump een Russisch voorstel om New Start een jaar te verlengen afwijst, ziet Moskou toch nog kansen voor het redden van het laatste strategische wapenakkoord tussen Rusland en de VS. Het wachten is wel op de Amerikaanse verkiezingen.

Poetin en Trump tijdens de G20-top in Japan vorig jaar.Beeld AFP

Vorige week maakte de Amerikaanse onderhandelaar Marshall Billingslea gewag van ‘een principe-akkoord, op de hoogste niveaus van onze regeringen, over verlenging van het verdrag’. Dit ‘gentlemen’s agreement’ zou niet alleen ontplooide strategische wapens (voor de lange afstand) omvatten, zoals het huidige New Start-akkoord doet, maar álle kernwapens van beide landen.

Al gauw volgde de ontkenning uit Moskou. Minister van Buitenlandse Zaken Lavrov beschreef het zelfs als een ‘onschone diplomatieke manoeuvre’, zo vlak voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Oftewel, de Russische regering wil niet koste wat het kost meewerken aan een diplomatiek succes voor president Trump vlak voor de verkiezingen.

Teken van goede wil

Maar als teken van goede wil presenteerde president Poetin eind vorige week een voorstel om desnoods het verdrag niet vijf maar één jaar te verlengen - om te voorkomen dat het sneuvelt. Trump heeft New Start, dat in 2010 door zijn voorganger Obama werd ondertekend met Dmitri Medvedev, altijd gehekeld omdat het niet alomvattend genoeg was en de verificatiemethode te wensen over zou laten.

Daarom zegt zijn regering al langere tijd uit te zijn op een nieuw, beter verdrag dat het huidige kan vervangen. Vorig jaar stond Washington er op dat ook China deel zou uitmaken van dit nieuwe verdrag. China bedankte, zoals verwacht, voor de eer. Het heeft veel minder kernwapens dan de VS en Rusland en ziet daarom geen noodzaak mee te praten. De VS en veel Europese landen zien die wel, vooral omdat China bezig is met een groot inhaalprogramma dat volgens schattingen binnen tien jaar zal leiden tot verdubbeling van het huidige kernwapenarsenaal (van circa 300).

Praktisch onmogelijk

Zolang Trump vasthield aan Chinese betrokkenheid bij New Start, leek verlenging ervan praktisch onmogelijk. Dat verontrustte Trumps Europese bondgenoten, die niet wilden dat na het INF-verdrag (dat kernkoppen en -wapensystemen voor de middellange afstand, van 500-5000 kilometer, verbood) ook New Start (dat ontplooide strategische kernwapens en hun overbrengingsmiddelen verbiedt) zou eindigen. Het INF-verdrag werd begin vorig jaar door de VS beëindigd omdat Rusland het verdrag al jarenlang zou hebben geschonden, sinds de tijd van president Obama.

In de afgelopen maanden hebben de VS de link met China - althans tijdelijk - losgelaten in de onderhandelingen. Dat verhoogt de kansen op een vergelijk. Het verdrag verloopt op 5 februari, twee weken na de inauguratie van de op 3 november te kiezen nieuwe Amerikaanse president. Het verdrag kan zonder nieuwe ratificatieprocedure met vijf jaar verlengd worden - mits de partijen het daarover tijdig eens kunnen worden.

Biden voor verlenging

De kandidaat voor de Democraten, Joe Biden, is voor zo’n verlenging van vijf jaar. In die tijd zou dan China bij de wapenbeheersing moeten worden betrokken en het verdrag ‘verbreed’ en gemoderniseerd moeten worden. Als hij wordt verkozen, is er in theorie dus een geitenpaadje naar verlenging.

Dit wetende, lijkt Rusland er nog minder voor te voelen de door Trump voorgestelde zwaardere verificatieprocedures en uitbreiding naar alle kernwapens te accepteren. Moskou neemt het dreigement vanuit het Witte Huis dat op een akkoord na de verkiezingen ‘een hogere prijs’ staat, op de koop toe. Onderhandelaar Rjabkov zegt dat een tijdelijke ‘bevriezing’ van alle ontplooide kernwapens, zoals door de VS voorgesteld, alleen besproken kan worden samen met zaken als overbrengingsmiddelen en raketverdediging. ‘Als de Amerikaanse kant aan haar leiderschap wil rapporteren dat ze naar verluidt iets hebben afgesproken met Rusland vóór de verkiezingen, dan krijgen ze dat niet.’

Het diplomatieke gepingpong gaat dus onverdroten verder, maar voor het eerst in lange tijd zijn er scenario’s denkbaar die uitmonden in de verlenging van New Start.

Dat er daarnaast sowieso gewerkt moet worden aan breder kernwapenoverleg, staat voor veel experts vast. Nieuwe technologie (waardoor het verschil tussen conventionele en niet-conventionele wapens vager wordt), nieuwe spelers (China) en nieuwe slagvelden (de ruimte) dwingen ertoe. Bovendien kampt Europa met een groot Russisch overwicht in kernwapens voor de korte afstand.

Lees ook

Poetin koopt zijn vrienden niet meer met wapens, maar met graan
Dankzij een technologische revolutie zien Russische tarweboeren hun opbrengst per hectare razendsnel groeien. Voor president Poetin biedt de bloeiende graanexport een kans om zijn politieke invloed in het buitenland te vergroten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden