Poetin heeft z'n voornaamste doelen bereikt

Na veertien uur onderhandelen in Minsk hebben de Oekraïense regering en de pro-Russische rebellen donderdagochtend ingestemd met een staakt-het-vuren. Maar het bestand gaat pas zaterdagnacht om twaalf uur in. Uit de tekst van het akkoord blijkt dat Kiev flinke concessies heeft moeten doen aan de rebellen en hun Russische beschermheren.

Oekraïense president Petro Poroshenko Beeld anp

Het zwakke punt van het akkoord is meteen al dat het staakt-het-vuren pas over drie dagen ingaat. Dat brengt het gevaar met zich mee dat de strijd alleen maar zal oplaaien, doordat beide partijen proberen nog snel zoveel mogelijk terrein te winnen. Bij de strategisch gelegen stad Debaltseve hebben de rebellen zeven- tot achtduizend Oekraïense militairen omsingeld. Als die de wapens niet neerleggen, zullen de rebellen mogelijk een slotoffensief tegen hen inzetten.

Afgesproken is dat beide partijen hun zware wapens zullen terugtrekken, maar voor het Oekraïense leger geldt de huidige frontlijn als uitgangspunt. Dat betekent dat de rebellen de gebieden die zij de de afgelopen weken onder de voet hebben gelopen, voorlopig kunnen houden.

De rebellen hebben zich er bij moeten neerleggen dat hun gebied deel blijft uitmaken van Oekraïne, maar Kiev moet wel vóór het eind van het jaar een nieuwe grondwet aannemen die de regio's Donetsk en Loehansk een verregaande mate van zelfbestuur geeft.

Staakt-het-vuren

Na 14 uur onderhandelen, zijn de presidenten van Rusland, Frankrijk en Oekraïne en de Duitse bondskanselier het vanochtend eens geworden over een staakt-het-vuren in het Oost-Oekraïne. Lees hier een overzicht van de belangrijkste punten.

Grenzen open

Kiev stond erop dat het weer de controle zou krijgen over de grens met Rusland, die nu in handen is van de rebellen. Daardoor konden zij ongehinderd wapens en troepen uit Rusland aanvoeren. Voorlopig blijft de grens echter open. In het akkoord staat dat de Oekraïense regering weer de volledige controle over de grens krijgt, maar dat moet in overleg met de rebellen gebeuren. Bovendien moet er eerst een alomvattende politieke regeling zijn. Daardoor krijgen de rebellen de maanden de tijd wapens uit Rusland te halen om een sterk leger op te bouwen.

Kiev moet volgens het akkoord ook een einde maken aan de economische blokkade van het rebellengebied. Een half jaar geleden zette de Oekraïense regering de uitbetaling van pensioenen aan de inwoners van Donetsk en Loehansk stop, maar die moet worden hervat.

De Oekraïense regering stond onder enorme druk om concessies te doen. De afgelopen weken werd steeds duidelijker dat het Oekraïense leger en de Oekraïense vrijwilligersbataljons niet waren opgewassen tegen de rebellen en de Russen die aan hun kant meestreden. Vooral de laatste weken bleken de rebellen over bijna onuitputtelijke voorraden wapentuig te beschikken, waaronder tanks, raketbatterijen en zware artillerie. De rebellen beweren dat ze die hebben buitgemaakt op de Oekraïners, maar het is wel duidelijk dat het overgrote deel ervan afkomstig is uit Rusland.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Francois Hollande Beeld anp

Hulppakket

De afgelopen tijd bleek ook dat het Kiev veel moeite kostte voldoende rekruten te krijgen voor de strijd in het oosten van het land; bijna twintig procent van de opgeroepen rekruten gaf geen gehoor aan de oproep. Zelfs als het Oekraïense leger wel op volle sterkte zou komen, was de kans klein dat het grote steden als Donetsk en Loehansk op de rebellen zou heroveren. Dat zou ongetwijfeld gepaard gaan met zulke verwoestingen dat Rusland zich gedwongen zou zien rechtstreeks in te grijpen.

Daarbij komt dat Kiev financieel aan de rand van de afgrond staat. De hryvnia, de Oekraïense munt, heeft alleen afgelopen week al bijna de helft van zijn waarde verloren. Tegelijk dreigt er een gat van misschien wel 15 miljard euro in de begroting te ontstaan. Om Kiev onder druk te zetten liet Moskou gisteren nog weten dat het een lening van drie miljard dollar die Poetin nog aan de vroegere Oekraïense president Janoekovitsj gaf, nog voor het eind van het jaar terug wil hebben. Het was de eerste tranche van een hulppakket van 15 miljard dollar dat Oekraïne zou krijgen als beloning voor het afwijzen van de Europese Unie.

Poetin wil met het akkoord kennelijk voorkomen dat het conflict helemaal uit de hand loopt. Als het beraad zou zijn mislukt, was het vrijwel zeker dat de Amerikaanse regering het groene licht zou hebben gegeven voor wapenleveranties aan Kiev om te voorkomen dat het Oekraïense leger onder de voet zou worden gelopen. Dat had een gevaarlijke escalatie tussen de twee grootmachten in gang kunnen zetten.

Economische sancties

Ongetwijfeld hoopt Poetin ook dat het akkoord het begin van het einde van de economische sancties tegen Rusland wordt. Die hebben de Russische economie meer schade gedaan dan het Kremlin aanvankelijk verwachtte. Als een akkoord was uitgebleven, hingen Moskou nog hardere sancties boven het hoofd.

Maar het voornaamste is dat Rusland zijn doelen eigenlijk al heeft bereikt: Oekraïne is in feite gescheurd. Daarmee is voor Moskou het gevaar geweken dat het land lid wordt van de NAVO, aangezien de NAVO-landen er weinig voor zullen voelen een land op te nemen dat hen mogelijk in een rechtstreeks conflict zal brengen met kernmacht Rusland.

Als het akkoord overeind blijft, worden Donetsk en Loehansk een staatje zoals Transdnjestrië, een opstandig deel van Moldavië dat door Russische troepen overeind wordt gehouden. Geopolitiek is dat misschien aantrekkelijk voor Rusland, maar het betekent ook een aanzienlijke financiële last. Het moet nu al veel geld steken in de Krim en de pro-Russische regio's Abchazië en Zuid-Ossetië in Georgië.

De Russische president Vladimir Poetin. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden