NieuwsBelarus

Poetin heeft troepen klaarstaan voor Loekasjenko ‘als dat nodig is’

Terwijl in binnen- en buitenland de druk op de Belarussische autocraat Aleksandr Loekasjenko toeneemt, gaat de intimidatie van de oppositie in het Oost-Europese land door. Moskou zegt klaar te staan om Loekasjenko te helpen mocht de situatie met de demonstranten escaleren. 

De politie omsingelt demonstranten die protesteren tegen de uitkomsten van de verkiezingen in Belarus. Beeld EPA

In een interview met de Russische staatstelevisie zei president Vladimir Poetin dat het Kremlin reserve-eenheden heeft klaarstaan om Loekasjenko militaire steun te bieden, maar hij voegde eraan toe dat het ‘nog niet nodig is’.  Terwijl Europese leiders Loekasjenko proberen te bewegen om in gesprek te gaan met de oppositie, in plaats van te proberen haar met geweld te onderdrukken, zegt Poetin dat de Belarussische president hem om hulp heeft gevraagd, en hij bereid is die te geven. 

De Poolse premier Mateusz Morawiecki veroordeelde deze opmerkingen van Poetin direct, en drong er bij Moskou op aan ‘haar plannen voor een militaire interventie onder het valse excuus van ‘de rust herstellen’ te laten varen’ omdat deze ‘een vijandige daad zijn, in strijd met internationale wetten en met de rechten van het Belarussische volk dat over zijn eigen lot moet kunnen beslissen’.

Uit het raam

Er wordt nu al ruim twee al weken tegen Loekasjenko gedemonstreerd; op 9 augustus won hij de presidentsverkiezingen, maar al snel bleek dat er sprake was van grootschalige en nauwelijks verhulde verkiezingsfraude – op sociale media circuleerden bijvoorbeeld beelden van een vrouw die een stemlokaal via het raam verliet met een zak vol stemmen voor zijn enige tegenstrever, Svetlana Tichanovskaja. Duizenden Belarussen gingen woedend de straat op. De autoriteiten hebben de demonstraties met bruut geweld neergeslagen, waarbij zes doden vielen. Demonstranten zijn mishandeld, opgepakt en gemarteld. 

President Loekasjenko omhelst president Poetin tijdens een ontmoeting in Minsk, de hoofdstad van Belarus, in november vorig jaar. Beeld AP

Tichanovskaja is ondertussen naar Litouwen gevlucht, maar de oppositie heeft wel de zogeheten coördinatieraad opgericht, die door Tichanovskaja wordt aangestuurd. Deze raad moet voor een vreedzame machtsoverdracht in Belarus zorgen en het uitschrijven van nieuwe verkiezingen mogelijk maken. Loekasjenko lijkt echter vastbesloten de macht niet uit handen te geven en aan de poging tot dialoog van de coördinatieraad, die door het hooggerechtshof ‘ongrondwettelijk’ is verklaard, heeft hij geen boodschap. 

Nobelprijswinnares

Woensdag werd Nobelprijswinnares en schrijver Svetlana Aleksijevitsj, en tevens lid van de coördinatieraad, ondervraagd op het Openbaar Ministerie. Twee andere leden van de raad zitten achter de tralies wegens ‘het organiseren van illegale demonstraties’. Ook andere leden zijn op woensdag en donderdag bij het Openbaar Ministerie geroepen en ondervraagd in het kader van een ‘strafrechtelijk onderzoek’. Op dezelfde moment waren opnieuw zevenduizend mensen op de been om te demonstreren. Twintig mensen werden gearresteerd en ordetroepen sloten een groep demonstranten op in een kerk terwijl ze buiten het protest uiteen dreven.

Aleksijevitsj noemde het onderzoek naar haar en de andere leden van de raad ‘ongegrond’. Ze heeft geweigerd vragen te beantwoorden en beroept zich op haar zwijgrecht, zei ze tegen journalisten die bij het Belarussische openbaar ministerie stonden toen ze naar buiten kwam. Kort na de verkiezingen van 9 augustus sprak de Nobelprijswinnares zich uit voor Tichanovskaja in een interview met Radio Free Europe. Ze staat bekend als een criticus van Loekasjenko en Poetin.

Monddood

Aleksijevitsj uit al sinds de jaren negentig kritiek op Loekasjenko. In 2000 verliet ze Belarus, nadat ze steeds meer monddood was gemaakt door het regime. In 2011 keerde ze terug, hoewel haar boeken nog steeds niet mogen worden uitgegeven in Belarus.

Kritiek op de macht, of beter gezegd op het verhaal dat de macht vertelt, loopt als een rode draad door Aleksijevitsj’ werk. In haar boeken verhaalt ze over de Sovjet-Unie of het uiteenvallen ervan (Het einde van de rode mens). Aleksijevitsj zet de levensverhalen van ‘gewone’ sovjetburgers tegenover het ronkende heldendom van de staatspropaganda. In boeken als Wij houden van Tsjernobyl (over de kernramp in 1986) en De oorlog heeft geen vrouwengezicht (over vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog vochten) maakt heroïek plaats voor gevoelens van verdriet en verlies. Ze behandelt onderwerpen die in de Sovjet-Unie taboe waren en laat hierbij ook vrouwen en kinderen aan het woord, die elders geen stem kregen. 

Voor haar oeuvre kreeg ze in 2015 de Nobelprijs voor de Literatuur. In eigen land is de verhouding tot haar werk al lange tijd problematisch. Haar boek over vrouwen in de Tweede Wereldoorlog werd in 1983 gecensureerd en kostte haar haar baan. Ook na het communisme, in 1992, werd een rechtszaak tegen haar aangespannen wegens Zinkjongens, een boek over de oorlog in Afghanistan.

LEES OOK 

EU hoopt met bemiddeling grip te houden op Belarus, maar Russische inmenging blijft ‘olifant in de kamer’
De Europese Unie hoopt – om de indruk van een geopolitieke confrontatie met Rusland weg te nemen – op een bemiddelingsrol in Belarus van de OVSE, de enige club waar alle Europese landen deel van uitmaken. Maar in Minsk en Moskou staan de ontwikkelingen niet stil.

Twee prominente oppositieleden Belarus opgepakt
Na dagen van massale protesten in tegen president Loekasjenko, heeft de speciale politie twee prominente leden van de oppositie opgepakt en vastgezet. Sergej Dylevski en Olga Kovalkova werden in Minsk in een gevangenentransportvoertuig gezet.

President Loekasjenko hint op nog meer staatsgeweld, met een machinegeweer in de hand
Het geweldoffensief tegen de honderdduizenden vreedzame protestanten in Belarus kreeg zondagavond een nieuw dieptepunt toen de president zich met een machinegeweer in de hand toonde. Nu de vijfde dode demonstrant bevestigd is, is het vrezen voor de levens van tientallen vermisten. 

Wat voor leider is Aleksandr Loekasjenko?
Hij is al tijden de langstzittende leider in Europa en sinds vorig jaar zelfs recordhouder in de voormalige Sovjet-Unie. Maar nu staat Aleksandr Loekasjenko (65) op het randje van de afgrond. Wat voor leider is hij? Waarom had hij het tij zo lang mee en gaat het nu mis?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden