Poetin en Erdogan hebben het Westen in de tang

Anne Applebaum, de respectabele buitenland-columniste van The Washington Post, heeft een scherp oog voor kwade krachten in de wereld en voor de wankelmoedigheid die het Westen vaak aan de dag legt wanneer het daarmee wordt geconfronteerd. Maar mede dankzij een gezonde dosis ironie hoedt ze zich voor de rol van een Cassandra die voortdurend alarm slaat over een naderende ondergang.

Beeld epa

Des te opvallender is de zwartgallige column die ze een week geleden schreef, onder de titel Is this the end of the West as we know it?. Meer dan eens in de afgelopen vijftig jaar heeft de westerse constellatie op de tocht gestaan, maar 'ik kan me geen dramatischer moment herinneren dan wat we nu beleven: we zijn twee of drie verkeerd aflopende verkiezingen verwijderd van het einde van de NAVO, het einde van de Europese Unie en misschien het einde van de liberale wereldorde zoals we die kennen', aldus Applebaum.

De gevreesde verkiezingen zijn de slag om het Witte Huis, het referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie en de Franse presidentsverkiezingen (voorjaar 2017). In de Verenigde Staten wordt het steeds waarschijnlijker dat Donald Trump de Republikeinse nominatie gaat veroveren, en gezien de wispelturigheid van de kiezers kan niet worden uitgesloten dat hij ook de eindzege behaalt.

Dan krijgen de VS een president die geen belangstelling heeft voor de NAVO en voor Europa, die marteling en massadeportatie propageert en het prima denkt te kunnen vinden met zijn Russische ambtgenoot. Een president die, aldus nog steeds Applebaum, geen enkele affiniteit heeft met de waarden die, alle onderlinge verschillen ten spijt, ten grondslag lagen aan het wereldbeeld van Ronald Reagan, Bill Clinton, George W. Bush en Barack Obama.

Intussen kunnen de Britse kiezers al voor een Brexit hebben gestemd, waardoor de toch al in crisissfeer opererende EU weer een zware tegenslag krijgt te verduren. In elk geval zal een Brits vertrek het Franse Front National in de kaart spelen en de kansen van aanvoerster Marine Le Pen bij de presidentsverkiezingen vergroten. Ook zij wil een veel lossere band met de EU. En evenals Trump heeft ze een zwak voor Vladimir Poetin, wiens banken trouwens haar campagne voor een groot deel financieren.

Een wel zeer somber scenario, dat ik nog niet één-twee-drie werkelijkheid zie worden. Een Brexit, ja dat is een reële mogelijkheid, al denk ik dat een kleine meerderheid van de kiezers ervoor zal terugschrikken, niet in de laatste plaats omdat een nee tegen de EU het Schotse separatisme een nieuwe impuls zal geven.

Maar een overwinning van Le Pen lijkt vrijwel uitgesloten vanwege het Franse verkiezingssysteem, waardoor ze in de tweede ronde tegenover een nog altijd solide republikeinse meerderheid komt te staan. En Trump, tja, als de peilingen nog iets waard zijn, maakt hij toch alleen kans bij een grote (terroristische) calamiteit of als er een reusachtig lijk uit de kast van Hillary Clinton valt. Dan nog zal de NAVO niet van vandaag op morgen uiteenvallen.

Hoeven we ons derhalve niet al te veel zorgen te maken over 'de liberale wereldorde zoals we die kennen'? Helaas is er toch alle reden voor ongerustheid. Dan moet vooral worden gedacht aan de impact van het principe-akkoord dat de EU heeft gesloten met Turkije in een desperate poging om de migrantenstroom in te dammen.

Beeld afp

De eurocrisis en de vluchtelingencrisis 'tonen de grenzen aan van het Europese project', dat op een nieuwe leest moet worden geschoeid, zo betoogden Maarten Brands en Arnout Brouwers(O&D, 10 maart). Ik ben bang dat dat nog een vriendelijke typering van de situatie is. Het akkoord met het Turkije van Recep Tayyip Erdogan is een dieptepunt in de geschiedenis van de EU. Het is gesloten ondanks waarschuwingen dat een deel ervan vrijwel onuitvoerbaar is. Het is een pijnlijke knieval voor een autocratisch leider die tijdens het overleg over het akkoord nog eens blijk heeft gegeven van zijn minachting voor de liberale waarden die de EU altijd zo hoog in het vaandel heeft gevoerd.

Kon niet anders, zo luidt het weerwoord, Europa zit nu eenmaal in de penarie en Turkije speelt een sleutelrol. Maar die ontreddering is geen toeval, ze vloeit voort uit een reeks van onbezonnen stappen en miscalculaties, tot en met Angela Merkels welkomstbeleid. Resulterend in een algehele westerse zwakte, die door de Poetins en Erdogans volop wordt uitgebuit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden