Poetin-diner komt EU ongelegen

Poetin schuift morgen aan bij het diner op de EU-top, juist nu de EU veel kritiek op hem heeft. Maar de rollen zijn omgedraaid....

Van onze correspondent Bert Lanting

Het leek een prachtig idee om de Russische president Poetin uit te nodigen een feestelijk diner op de Europese top van morgen in het Finse Lahti. Maar nu de EU-leiders op het punt staan naar Lahti te vertrekken, begint men zich in Brussel af te vragen of het wel het goede moment is Poetin te fêteren, juist nu er in de EU zoveel kritiek is op de houding van Moskou.

Het initiatief voor de bijeenkomst komt van Finland, momenteel voorzitter van de Europese Unie. Finland is erop gebrand de betrekkingen tussen de EU en de grote buur, waarmee het al nauwe banden heeft, te verbeteren.

De bedoeling was dat de ontmoeting met Poetin zou worden gebruikt om het fundament te leggen voor een nieuw samenwerkingsakkoord waarover de twee partijen komend jaar gaan onderhandelen. En er zou natuurlijk worden gepraat over hét thema van het afgelopen jaar: de energievoorziening vanuit Rusland.

Ongetwijfeld zal dat ook gebeuren, maar de sfeer is minder aangenaam geworden door de onenigheden over het optreden van de regering-Poetin. Eén punt waarop Poetin zeker zal worden aangesproken is de moord op de journaliste Anna Politkovskaja, een van de felste tegenstanders van de Russische president. Poetin heeft de moord veroordeeld, maar de EU-landen willen garanties dat Moskou zijn uiterste best zal doen haar moordenaars te pakken.

De EU-landen zijn ook geïrriteerd over een nieuwe Russische wet die niet-gouvernementele organisaties verplicht zich te registreren bij de autoriteiten. Dat wordt gezien als een maatregel om lastige ngo’s buiten de deur te houden.

Verder heeft de EU kritiek op de blokkade die Rusland tegen Georgië heeft ingesteld als vergelding voor het oppakken van vier Russische ‘spionnen’. ‘Je krijgt het gevoel dat Moskou erop uit is een coup uit te lokken tegen (de Georgische president) Saakasjvili’, zegt een Brusselse diplomaat. ‘Maar het moet gezegd dat Saakasjvili ook weinig moeite doet om de situatie tot rust te brengen.’ De Georgische president heeft dreigende geluiden laten horen aan het adres van Abchazië en Zuid-Ossetië, twee regio’s die nauwe banden hebben met Rusland en zich aan het gezag van Tbilisi ontrekken.

Poetin is echter vastbesloten zich in Lahti niet de les te laten lezen door de EU-leiders. De Russische ambassadeur bij de EU, Vladimir Tsjizjov, waarschuwde dat Poetin op zijn beurt de ‘discriminatie’ van de etnische Russen in Letland en Estland aan de orde zal stellen. Volgens Tsjizjov is Rusland ook niet van plan zich te laten voorschrijven hoe het zijn politieke systeem moet inrichten. In een nieuw akkoord met de EU moet volgens hem komen te staan dat er ‘verscheidene vormen van democratie zijn’.

Het vervelende voor de EU-leiders is dat de rollen de afgelopen jaren enigszins zijn omgedraaid. Eind jaren negentig ging Rusland nog gebukt onder een torenhoge schuldenlast bij het Westen, maar die tijd is voorbij. Dankzij zijn olie- en gasvoorraden geniet Rusland nu een economische groei van 7 procent per jaar en heeft het een reserve van bijna 300 miljard dollar opgebouwd.

Nu zijn de EU-landen de vragende partij, omdat zij voor een groot deel van hun energievoorziening afhankelijk zijn van Rusland. De risico’s daarvan werden afgelopen winter duidelijk toen Moskou de gaskraan naar Oekraïne dichtdraaide, toen dat land weigerde akkoord te gaan met een drastische verhoging van de gasprijzen.

Een bijkomend probleem is dat de EU-landen onderling verdeeld zijn als het gaat om de aanpak van Rusland. Vooral de nieuwe, Oost-Europese lidstaten staan kritisch tegenover Moskou, terwijl Finland, Duitsland en Frankrijk juist hameren op de noodzaak de banden met Rusland aan te halen. ‘Sinds de toetreding van de nieuwe EU-landen doet Rusland liever zaken met afzonderlijke landen, zoals Duitsland en Frankrijk, dan met de EU als geheel’, constateert Katinka Barysch van het Centre for European Reform, een Londense denktank.

Om te voorkomen dat Poetin op de top de kans krijgt de EU-landen uit elkaar te spelen, heeft de Finse premier Vanhanen een vooroverleg ingelast om te proberen de EU-leiders op één lijn te krijgen.

De EU-landen willen dat Rusland zijn energiesector meer openstelt voor buitenlandse investeerders en tegelijk de garantie biedt dat die investeringen ook veilig zijn. Aan dat laatste zijn de EU-landen gaan twijfelen na het opschorten van de licentie van Shell voor een miljardenproject op het eiland Sachalin. Volgens Moskou gebeurde dat om milieuredenen, maar anderen zijn bang dat het erom gaat de Russische energiegigant Gazprom mee te laten delen in het project. Op zijn beurt eist Moskou dat het meer toegang krijgt tot de Europese markt en de kans krijgt zich ook met de distributie van gas in de EU-landen bezig te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden