Poetin-criticus Chodorkovski overweegt politiek asiel te vragen in Londen

De voormalige Russische olietycoon Michail Chodorkovski, tegen wie Moskou een internationaal arrestatiebevel heeft uitgevaardigd, overweegt politiek asiel aan te vragen in Groot-Brittannië. Dit zei de oud-eigenaar van olieconcern Joekos woensdag tegen de BBC. Chodorkovski, die momenteel in Londen verblijft, wordt verdacht van een moord in de jaren negentig.

Chodorkovski in 2004.Beeld EPA

Maar weinig mensen geloven dat dat de echte reden is voor het arrestatiebevel. 'Ik overweeg nu definitief om asiel aan te vragen in Groot-Brittannië', zegt de criticus van president Poetin. 'Het is duidelijk nu dat Poetin mij ziet als een grote bedreiging.'

De Russische politie zei woensdag dat Chodorkovski opdracht gaf voor de moord op de burgemeester van een Siberische oliestad, 17 jaar geleden. Chodorkovski was destijds al verdacht omdat zijn olieconcern Joekos in conflict was met de burgemeester en omdat de moord op zijn verjaardag plaatsvond - de Russische maffia geeft op die manier wel vaker 'verjaardagscadeautjes' aan opdrachtgevers.

Er werd geen bewijs tegen Chodorkovski gevonden. Onlangs heropende de politie de zaak: er zou nu wel bewijs zijn. Het arrestatiebevel komt vlak nadat Chodorkovski voor de tweede keer een ijzeren regel van president Poetin aan zijn laars lapt: oligarchen bemoeien zich niet met politiek.

De eerste keer dat Chodorkovski over de schreef ging was in 2003. Hij beschuldigde Poetin in het openbaar van corruptie. Hij belandde tien jaar in Siberische strafkoloniën, officieel wegens belastingontduiking, tot Poetin hem amnestie verleende in een charmeoffensief voorafgaand aan de Olympische Winterspelen van Sotsji.

Chodorkovski in Kiev, eerder dit jaar.Beeld EPA

Zwitserland en Londen

Na zijn vrijlating woonde Chodorkovski (52) tot voor kort stilletjes in Zwitserland en Londen. De laatste tijd ontpopt hij zich daar tot de invloedrijkste criticus van president. Hij zei op een persconferentie dat een nieuwe revolutie in Rusland 'onvermijdelijk en noodzakelijk' is. In interviews voorspelt hij dat Poetin binnen een paar jaar de macht kwijt is. En met zijn organisatie Open Russia probeert hij Rusland richting democratie en Europese waarden te sturen.

'Kennelijk heeft Khodorkovski de voorwaarden van zijn vrijlating daarmee geschonden', zegt Kremlindeskundige Lilia Sjevtsova. De heropening van de moordzaak is volgens haar een direct gevolg van Chodorkovski's activiteiten in de laatste maanden. 'Hij is nu de bekendste criticus van het Kremlin in binnenland en buitenland. Hij beïnvloedt de publieke opinie. En hij heeft de financiën en reputatie om iets teweeg te brengen. Blijkbaar wil het Kremlin dat Chodorkovski deze campagne staakt.'

Het arrestatiebevel zal daar niet direct een eind aan brengen. Zwitserland is niet verplicht om Chodorkovski uit te leveren aan Rusland en zal dat hoogstwaarschijnlijk niet doen. Wel staat Chodorkovski's organisatie Open Russia onder steeds grotere druk. Deze week deed de politie huiszoekingen bij medewerkers.

'Het Kremlin wil aan iedereen laten zien dat er een rode lijn is die je niet over moet steken', zegt Sjevtsova. 'Het Kremlin bepaalt waar die lijn ligt.'

Onlangs boekte Chodorkovski een grote overwinning op het Kremlin. Het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag oordeelde dat de Russische staat 50 miljard dollar moet betalen aan de aandeelhouders van Joekos - het hoogste arbitragebedrag ooit vastgesteld. Na de arrestatie van Chodorkovski in 2003 speelde Rusland het oliebedrijf door aan vrienden van Poetin. De president weigert de boete te betalen. Ondertussen is in Europa en Amerika begonnen met de inbeslagname van Russische eigendommen.

Volgens Andrej Kolesnikov, deskundige op het gebied van Russische binnenlandse politiek bij het Carnegie Moscow Centre, is dit ook een reden voor de druk op Chodorkovski. 'Met de straf heeft Joekos de Russische overheid voor een groot probleem gesteld. Rusland kan het bedrag niet betalen in de economische crisis en de gigantische militaire uitgaven.'

Ook Kolesnikov is 'absoluut zeker' dat het arrestatiebevel politiek gemotiveerd is. 'Volgens het Kremlin is Chodorkovski ondankbaar voor Poetins beslissing om hem te laten gaan. Ze willen zijn reputatie in de ogen van gewone Russen nu vernietigen. Zo heeft Rusland weer een symboolvijand aan wie ze de problemen in het land kunnen wijten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden