Poetin begint zich te generen voor racisme

Geweld tegen niet-Russen is in Rusland heel gewoon. Het wordt zelfs niet bestraft als moord, maar als ‘vandalisme’. Maar het lijkt alsof daar verandering in begint te komen....

Van onze correspondente Corine de Vries

Racistisch geweld is aan de orde van de dag in Rusland. Vrijdagochtend werd in St.-Petersburg een 28-jarige student uit Senegal doodgeschoten toen hij met vijf vrienden uit een nachtclub kwam. De politie heeft vlakbij een jachtgeweer gevonden waarin een hakenkruis was gegraveerd.

De procureur concludeerde vanwege het wapen dat dit een racistische aanslag betreft. ‘Hoe kunnen mensen zo gemeen zijn’, zei een radeloze Michel Tanobian, vriend van het slachtoffer, op de zender NTV. ‘We komen hier om te studeren, dat is alles, we ontnemen niemand iets.’ Volgens hem stond de dader hen op te wachten. De discotheek is populair bij Afrikaanse studenten.

Aanvallen op immigranten, buitenlandse studenten en Kaukasiërs komen in Rusland steeds vaker voor. Vorige week zaterdag werd Zaoer Toetov, zanger en minister van Cultuur uit de Kaukasus-republiek Kabardino-Balkarië, in elkaar geslagen toen hij met zijn dochter een theater in Moskou verliet. Een bekende NTV-journalist, geboren in Azerbeidzjan, werd zondag in de Moskouse metro toegetakeld. Een getuige hoorde de daders, een groep skinheads, roepen dat een Kaukasiër niet in Moskou thuishoort. In januari stak een 19-jarige Rus negen mensen neer in een Moskouse synagoge, nadat hij ‘Heil Hitler’ had geroepen.

‘Zelfs leden van de regering met niet-Russische namen zijn tegenwoordig het doelwit van vreemdelingenhaters’, zegt politiek wetenschapper Emil Pain. Tot voor kort werden de daders van dergelijke misdrijven zelden opgepakt. Als dat wel gebeurde, werden ze vervolgd wegens vandalisme. Maar daar lijkt nu verandering in te komen. De Kremlin-welgezinde partij Eenheid Rusland heeft de strijd tegen racisme nadrukkelijk op de politieke agenda gezet.

President Poetin reageerde gisteren onmiddellijk op de moord door de politie opdracht te geven hard op te treden tegen racistisch geweld. En, heel ongebruikelijk, het ministerie van Buitenlandse Zaken condoleerde de familie en vrienden van de Senegalese student.

De moord is extra pijnlijk voor de Russische autoriteiten omdat in juli in St.-Petersburg de prestigieuze G-8 top plaatsvindt. St.-Petersburg heeft meer nog dan andere steden te kampen met racistisch geweld. In februari werd er een man uit Mali vermoord, in januari een Afghaanse vluchteling. In december vermoordden skinheads een student uit Kameroen en in september een man uit Kongo.

En twee weken geleden werd een 9-jarig meisje, wier vader uit Mali komt, met een mes gestoken in hoofd en nek. Een neonazistische website feliciteerde de daders van ‘de aanval op het 9-jarig monster’ en riep ‘de witte garde’ op St.-Petersburg te zuiveren van ‘negers’. Desalniettemin zei gouverneur Valentina Matvienko vanSt.-Petersburg onlangs nog dat er in haar regio geen sprake is van ‘een xenofobe tendens’.

Een zaak in St.-Petersburg die veel aandacht trok, was de moord op een 9-jarig meisje uit Tadzjikistan dat in september 2004 vlak bij haar huis werd aangevallen door een groep skinheads. Zij werd elf keer met een mes gestoken en bloedde dood op straat. Vorige maand sprak een jury de daders vrij van moord. Zij kregen celstraffen van achttien maanden tot vijf jaar wegens ‘vandalisme’.

Deze winter hebben verscheidene Russische partijen een Antifascisme-pact getekend, op initiatief van Poetins partij Eenheid Rusland. ‘Het is hoog nodig dat we aan de bel trekken. We moeten een sfeer van onverdraagzaamheid scheppen jegens alle uitingen van xenofobie’, verklaarde parlementariër Loedmilla Naroezova.

‘Wat de autoriteiten nu doen, heeft niets te maken met de strijd tegen skinheads’, meent socioloog Aleksander Tarasov. ‘Is iedereen die het pact niet getekend heeft soms vóór fascisme? De liberale partij Jabloko heeft geweigerd, net als de communisten. Maar de LDPR tekende wel.’ De LDPR is de partij van Vladimir Zjirinovski, een uitgesproken voorstander van ‘Rusland voor de Russen’.

Iemand aan de top heeft besloten dat de strijd tegen racisme een sexy onderwerp is, meent de liberale politica Irina Chakamada. ‘Serieuze politiek wordt nu gedegradeerd tot een toneelstuk waarin de extremisten de slechteriken zijn. De actievoerders van Eenheid Rusland mogen de held spelen.’

Volgens sociologe Jevgenia Albats is het toenemende racisme een direct gevolg van de huidige politieke koers. ‘Een autoritair regime dat alle oppositie heeft uitgeschakeld, is op zoek naar interne en externe vijanden die de schuld kunnen krijgen van de ellendige omstandigheden waaronder veel mensen nog steeds leven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden