Poel des doods

Gijs Scholten van Aschat zei direct 'nee' toen hij werd gevraagd mee te spelen in de Nederhorrorfilm De poel. Toch vertolkt hij nu de hoofdrol en is hij zelfs co-auteur.

Gijs Scholten van Aschat (54) zou het jammer vinden als de níét-horrorliefhebbers bij voorbaat voorbijgaan aan De poel. Want dat is, anders dan de grimmige filmposter suggereert, nu ook weer geen volbloed horror. 'Het is gewoon een film voor mensen die van plan zijn om van de zomer te gaan kamperen, begrijp je?'


De acteur, doorgaans verbonden aan serieus drama op toneel, tv en doek, zei direct 'nee' toen hij gevraagd werd mee te spelen in een Nederlandse griezelfilm. 'Slasherfilms, zombies, dat soort dingen - het interesseert me niet. Ik ben wel een groot fan van The Kingdom van Lars von Trier, daar zitten óók horrorelementen in, maar dat is toch een ander soort film, meer magisch realistisch. Of ik bekend ben met het Nederhorrorgenre? Dan kom ik hooguit op De lift, van Dick Maas. Verder: geen idee.'


Maar omdat beoogd regisseur Chris W. Mitchell aanhield en bovendien een bekende van hem was: de regieassistent van Tirza, met wie de acteur voor de Grunbergverfilming uit 2010 een slopende opnametijd doorbracht in Afrika, zei Scholten van Aschat toe het horrorscript in elk geval te lezen. 'Ik had wat opmerkingen: waarom doe je dit niet zo, of anders... nou ja...Chris stelde voor om er dan samen aan te schrijven en voor ik het wist, zat ik erin.'


Anderhalf jaar en zes scriptversies verder lag er een meer psychologisch gefundeerde basis voor de kampeerdersgruwel. Met Scholten van Aschat als Lennaert, een autoritaire en enigszins lullige, onlangs weggesaneerde net-niet topman van een bank, die uit wildkamperen gaat met zijn gezin en dat van een vriend. Het gezelschap zet de tenten op naast een afgelegen poel, wat geen goed idee is.


'Ik twijfelde aanvankelijk of je zo'n film wel in Nederland kon laten spelen: gelooft het publiek dat wel, dat je hier in het bos kunt verdwalen? Chris zei, terecht: dát is nu juist de hele truc van de film. Mijn personage verwoordt dat ook in de film: Jezus Christus, dit is Nederland, toch niet het Amazonegebied? Ze knippen een afrastering open, passeren een bord met verboden toegang. Dat is klassieke horror: je opent een deur die niet open mocht.'


De kampeerders in De poel maken zich schuldig aan zo ongeveer alle kardinale zonden. 'Afgunst, jaloezie, woede, luiheid, ja... wat hebben we nog meer? Dat is er niet bewust ingeslopen. We zijn wel in die relaties gedoken: vader-zoon, man-vrouw, twee vrienden - wat je daar allemaal mee kunt doen in de psychologie.'


Scholten van Aschat nam de research serieus en speurde naar waargebeurde gruwelen in de Hollandse vennen. 'Ik stuitte op een geschiedenis uit de Tachtigjarige Oorlog, toen de Spanjaarden een heel dorp uitmoordden en de vrouwen en kinderen in het moeras verdronken. Zo zijn er wat elementen in De poel beland. Er hangt nog iets rond, daar op die plek.'


De echte horror op de set kwam in de vorm van minder mystieke, doch geniepige beestjes: een tekenplaag teisterde de lowbudgetopnamen, die afgelopen zomer plaatsvonden in een Overijsselse uithoek. Vier crewleden liepen de ziekte van Lyme op, zo meldt de persmap van de film; een van de jongens van de techniek werd zelfs 43 keer gebeten. 'We hebben praktisch voor niks gedraaid, twintig dagen lang, alles op locatie. Iedereen deed mee op basis van uitgesteld salaris: pas als de film wat doet in de bioscoop, verdienen we iets. De plek waar we filmden, zag er echt prachtig uit, vooral 's nachts. We bivakkeerden daar zelf ook. Die poel was vies, echt goor, als je erin ging, kwam je er zwart uit.'


'Gijs aan boord maakte het verschil. Vergelijk het maar met een Hollywoodfilm waaraan Brad Pitt zijn naam verbindt' - dat zei regisseur Mitchell in een interview met Het Parool.


'Dat moet je wel een beetje in verhouding zien. Het helpt dat ik meega naar zo'n filmcommissie van het fonds, dat ze weten dat er al een acteur is ingestapt. En ik heb wat scènes en dialogen geschreven en ideeën geleverd, maar het is Chris' film. Ik heb slechts een keuken aan zijn huis gebouwd, de boel wat aangekleed.'

U liet zich inspireren door gruwelijke bijbelse taferelen, van Rembrandt en Caravaggio.

'Schilderijen van Abraham, als die op het punt staat de keel van zijn zoon door te snijden. Een vader die zijn kind wil vermoorden, dat is het ergste wat je kunt doen. Net als Medea: die psychologie erachter is heel interessant. En dan die Lennaert in De poel, zo'n man die zijn zoon afzeikt, die van zijn vakantie een soort project maakt, die voortdurend de leiding neemt, zegt wie er hout moet sprokkelen. Ik zie er ook belachelijk uit, als een soort Camel Trophyman, maar dan net verkeerd, op z'n C&A's.'

Autoritaire mannen die hun gezag kwijtraken, u speelde ze al vaker.

'Ja, dat is ook wel het interessantst om te spelen: iemand die iets verliest. Dat zat ook in Tirza natuurlijk: iemand die zijn baan kwijt is, een man die overbodig is geworden. Dat soort mannen kan rare dingen doen.'

Kan kunst of een film helpen zulke mannen te begrijpen?

'Dat weet ik niet. Bij elke rol die ik speel, ga ik er vanuit dat ik mijn karakter verdedig. Dat was zo in Tirza en dat is ook zo in De poel. Ik heb ook niet het idee dat ik een slechte man ben in deze film: Lennaert is er oprecht van overtuigd dat hij het goede doet. Net zoals Jack Nicholson in The Shining wordt hij overvallen, in bezit genomen.'

Op uw 19de deed u auditie voor Spetters, bij Paul Verhoeven. Was uw carrière anders verlopen als u destijds een rol had gekregen als boerenmotorjongen?

'Dat denk ik niet. Ik heb nog een foto van die auditie, van mezelf met zo'n leren jack aan. Maar ik was dat gewoon niet, dat moet je mij niet laten spelen.'

Er zit geen arbeider in Gijs Scholten van Aschat?

'Op toneel wel. Als ik eraan werk, de goeie kleren aan heb en iets aan mijn accent doe, dan kan ik het wel. Dat merk ik ook als ik in het bos werk in mijn huis in Brabant: na zo'n dag hakken en zagen, als je moe en smerig bent, verandert automatisch je motoriek. Maar in de Nederlandse filmwereld werken ze niet zo vaak met dat soort transformaties. Dan vragen ze eerder een acteur die echt zo is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden