Weblog

Plunderende Keniaanse soldaten: dat komt al-Shabaab goed uit

Keniaanse soldaten hebben winkels geplunderd terwijl ze in de Westgate Mall terroristen van al-Shabaab belegerden. De leiders van de Somalische organisatie kunnen zich in de handen wrijven: ze krijgen een naschok-effect in de schoot geworpen.

Winkels in de Westgate Mall na de terroristische actie van Al Shabaab. Beeld ap

Weg is het Keniaanse gevoel van eenheid in tijden van bedreiging, weg de trots op de soldaten en agenten. Moet dit leger de burgers beschermen tegen nieuwe aanvallen van de Somalische jihadisten, die vast en zeker gaan komen?

De Keniaanse minister van Binnenlandse Zaken, Joseph ole Lenku moest zondag erkennen dat er is geplunderd tijdens de operatie om gijzelaars te bevrijden.

Lege vitrines, kale etalagepoppen
In de media waren toen al geschokte winkeliers aan het woord geweest, die een week na het begin van het bloedbad op zaterdag 21 september weer hun winkels in mochten. De vitrines van een horlogezaak waren leeg, de etalagepoppen ontdaan van alle sieraden. Hele schappen in een supermarkt waren leeggehaald

In de belangrijkste krant de Daily Nation stond een vernietigende spotprent van de veel geprezen cartoonist Gado met plunderende 'helden': 'Nog wat exclusieve televisiebeelden van de Westgate- bevrijdingsoperatie, nooit eerder vertoond'.

(De tekst loopt door onder de illustratie)

Cartoon van Gado in de Keniaanse krant de Daily Nation. Beeld Daily Nation

Veel blijft raadselachtig: er zitten negen verdachten in de gevangenis, zei de minister, een van hen is buiten het gebouw opgepakt. Ze worden ondervraagd, maar er zijn geen mededelingen gedaan over wie ze zijn, en of ze inderdaad tot al-Shabaab behoren.

Er is veel gespeculeerd op basis van ooggetuigen: de Britse 'Witte Weduwe' zou bij de aanvallers hebben gezeten, sommige terroristen zouden uit het Westen komen, de leider zou een Keniaan zijn. Er zijn berichten dat aanvallers zijn ontsnapt door een tunnel naar een nabijgelegen gebouw, of dat aanvallers onder de vluchtende klanten in de Mall zijn ontkomen.

De Keniaanse regering heeft nergens echt uitsluitsel over gegeven, alleen tegenstrijdige ontkenningen. Die hele verwarring speelt al-Shabaab in de kaart. Het schrikeffect en de angst voor nieuwe aanslagen worden erdoor versterkt.

Luguber visitekaartje
Al-Shabaab is een nieuwe weg ingeslagen en heeft met de aanval op de shopping mall een luguber visitekaartje afgegeven. Op de website African Arguments van de Britse Royal Africa Society geven enkele deskundigen inzicht in deze ontwikkeling.

Volgens Devon Knudsen van de Africa Center for Strategic Studies heeft al-Shabaab onder een nieuwe leider Ahmed Abdi Godane zich onder de internationale al-Qaida gesteld en de blik buiten Somalië gericht.

Kenia is volgens haar het logische eerste doelwit: Keniaanse militairen hebben ingegrepen in het zuiden van Somalië en al-Shabaab verdreven uit de belangrijke havenstad Kismayo. Kenia is ook het economische centrum van de hele regio Oost-Afrika: als de terreur de economie weet te treffen zal dat in veel meer landen negatieve effecten hebben, meent Knudsen.

Er waren vele eerder aanslagen, veel kleiner en amateuristischer. Op kerken, nachtclubs, grenswachten en politiebureaus in de grensstreek. Het hing al een tijd in de lucht dat al-Shabaab een aanval zou wagen op een grotere schaal.

Westgate was volgens Knudsen niet het meest in het oog springende symbool van verwestersing in Nairobi, maar wel een van de minst bewaakte en al-Shabaab wilde het zichzelf blijkbaar nog niet te moeilijk maken. Westgate was bovendien belangrijk genoeg om de aandacht van de Keniaanse regering te trekken en die van de wereldpers. Een neef van president Uhurtu Kenyatta kwam er om en de buitenlandse doden zorgden voor internationale schrik.

Tweede operatie mislukt
Naast de moordpartij door een groep terroristen, was er een langlopende operatie, volgens het recept van al-Qaida, schrijft Knudsen. Keniaanse veiligheidsbronnen meldden dat terroristen al acht maanden geleden een winkelruimte hadden gehuurd. De bedoeling zou zijn geweest zoveel mogelijk Keniaanse militairen de mall in te lokken met de gijzelingsactie waarna een berg explosieven in de Shabaab-winkel zou ontploffen. Dat is de terreurgroep dan niet gelukt, schrijft Knudsen, maar het is wel een waarschuwing voor wat komen gaat.

Ook de Somalische politicoloog Abdihakim Ainte wijst erop dat het Westen de kracht van Al Shabaab verkeerd heeft beoordeeld. Het idee dat met de verdrijving uit Kismayo de groep uiteen zou vallen, is een misvatting: al-Shabaab heeft nog een groot deel van zuid-Somalië in handen en heeft zijn tactiek aangepast. Het is nu meer een terreurbeweging dan een rebellenbewind.

Hij wijst op de herhaaldelijke aanslagen op Keniaanse militairen en het vliegveld in Kismayo. Maar ook op het gebouw van de VN en regeringsgebouwen in de hoofdstad Mogadishu.

Er bestaat volgens Ainte bovendien wrevel tussen de Somalische regering in Mogadishu en de Kenianen die onder de vlag van de Afrikaanse Unie de dienst uitmaken in Kismayo. Ze strijden beiden tegen al-Shabaab, maar de Somaliërs vinden de Kenianen te veel een bezettingsmacht. Strategisch gezien drijft al-Shabaab met de Westgate-aanslag de wig tussen de twee 'frenemies' dieper het houtblok in.

Meer geweld in het verschiet
Hoe moet het verder? Is er iets te doen tegen de dreiging van een offensief? De auteurs op African Arguments zien weinig perspectief dat meer geweld valt te voorkomen.

 
De bedoeling zou zijn geweest zoveel mogelijk Keniaanse militairen de mall in te lokken waarna een berg explosieven in de Shabaab-winkel zou ontploffen.
Forensische onderzoekers aan het werk in de Westgate mall. Beeld ap

Richard Dowden, directeur van de Royal Africa Society, wijst erop dat de fondsen voor de terreurgroepen als Al Shabaab van schatrijke Saoediërs komen en andere sympathisanten uit de Golfregio. Al-Qaida perst sommige van hen af als een maffiaclub die 'beschermingsgeld' int. De ideologie van de jihadisten gelieerd aan al-Qaida komt per slot van rekening uit de 'Saoedische wahhabistische interprestatie van de islam - ascetisch, extreem, buitensluitend en gewelddadig'.

Onder Godane heeft al-Shabaab zich aangesloten bij een reeks jihadistische terreurgroepen aan de zuidkant van de Sahara en Dowden voorspelt daar overal een nieuwe golf aanslagen. De banden tussen die organisaties werden door Irene de Zwaan in kaart gebracht op volkskrant.nl. Met de moordpartij door Boko Haram op een campus in het noorden van Nigeria krijgt Dowden meteen gelijk.

Zo doemt een angstwekkend scenario op: al-Shabaab, verre van verslagen, wordt het nieuwe centrum voor al-Qaida dat in Afghanistan, Pakistan en Jemen door Amerikaanse drones wordt belaagd, maar niet in Afrika. Steeds vaker blijken nieuwe rekruten van al-Qaida al te komen uit Afrikaanse migranten gemeenschappen in Europa en de Verenigde Staten.

 
Al-Shabaab heeft zich aangesloten bij een reeks jihadistische terreurgroepen aan de zuidkant van de Sahara en Dowden voorspelt daar een nieuwe golf van aanslagen.
Onderzoekers van Interpol in Nairobi. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.