Pluk van de Buppeflet

In 2015 zullen baby's zo schaars zijn dat er op elke zuigeling zestien bejaarden zijn. In 2015 zullen de ouderen het straatbeeld en de politiek domineren met hun tweede knieën in hun derde jeugd....

Het Stedelijk Museum werd dit jaar feestelijk heropend, op de Betuwelijn werd voor het eerst sinds de opening acht jaar geleden winst gemaakt, Nederland begroette op de valreep zijn zeventienmiljoenste bewoner en de 26-jarige tennisster Michaëlla Krajicek won de US Open. Maar het grootste nieuws van 2015 was een baby die werd gevonden in de nok van een luxe-appartementencomplex aan de Lange Vijverberg in Den Haag.

Haagsche Herfst, zoals het gebouw officieel heet, werd in 2013 opgeleverd met de bedoeling welvarende senioren aan de verpauperende stad te binden. 'Om uw derde levensfase zo aangenaam mogelijk te maken en uw vierde levensfase zo zorgeloos mogelijk', aldus de projectontwikkelaar op zijn website.

De bewoners kijken uit op het politieke machtscentrum, ze hebben theaters en concertpodia binnen handbereik, en ze worden binnenshuis van alle gemakken voorzien: medische verzorging, een huishouddienst, een Italiaans specialiteitenrestaurant dat roomservice biedt, ondergronds een tenniscomplex en een superieur geachte bewaking - dat wil zeggen: tot de vondst van de baby.

Frits Spangenberg, directeur van onderzoeksbureau Motivaction: 'Het grootste drama voor de komende twintig jaar is de woningbouw in de Vinex-gebieden. Dat is puur aanbodgestuurd, mikkend op gezinnen en mobiliteit. Het houdt helemaal geen rekening met de vergrijzing, met de wensen van straks.'

Rick Kwekkeboom, onderzoekster bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP): 'Wat je wel ziet, is dat aan de rand van steden woonvoorzieningen voor ouderen komen.'

In de volksmond heette Haagsche Herfst al gauw de Buppenflat. Dat zit zo: een jaar of veertig geleden deed de yup zijn intrede in het taalgebruik als verzamelnaam voor jonge en trendgevoelige carrièremakers. De young urban professionals van toen zijn nog steeds stadsmensen en voor een belangrijk deel werkend, maar inmiddels wel bejaard, zoals dat ouderwetse woord wil. Buppen dus.

Vicky Hesselius en Bert Pronk, van nummer 3215, hebben de baby destijds gevonden. Ze wonen op de 32ste etage, helemaal bovenin het gebouw. Vicky: 'We hoorden ' s morgens gekrijs. Alsof er een vogel vast zat. In de gang zit een luik en Bert is via de keukentrap naar de loze ruimte hierboven geklommen. In de hoek stond een rieten mand met een baby erin. Moet je voorstellen! Een vondeling. In deze tijd!'

Jan Latten, demograaf bij het Centraal Bureau voor de Statistiek: 'In 1950 had je drie 65-plussers op één baby. In 2015 zullen dat zestien 65-plussers op één baby zijn en in 2040 zelfs 22. Kinderen worden een waardevol bezit. Dat zal politiek gevolgen hebben. Door de babyschaarste zal de autochtone bevolking vanaf 2008 krimpen. Allochtonen en nieuwe migranten schragen de groei naar 17,7 miljoen mensen in 2040.'

Vicky (68) en Bert (70) zijn babyboomers van het eerste uur en konden net profiteren van riante pre-pensioenregelingen. Met bevriende generatiegenoten hadden ze rond de eeuwwisseling bedacht samen oud te worden in een mooi landhuis, in een warm klimaat en in solidariteit. Maar met de eerste kwaaltjes werden ook de breuklijnen zichtbaar. Zo zijn Vicky en Bert in de Buppenflat beland.

Ze behoren tot de eerste generatie die opgroeide in weelde. Luxe en vakantie waren verworvenheden en zijn dat nog altijd voor die groep. Stedentripjes, met de speedboot over de Mekong, parachutespringen op Texel: Vicky en Bert willen het allemaal wel eens meemaken. Allebei gewerkt, allebei pensioen, het leven zit nog vol experiences.

In die zin zou je ook de baby een experience kunnen noemen. Vicky en Bert hebben nooit kinderen gehad en nu hoorde Bert zichzelf opeens om luiers vragen in de drogisterij. Vicky had gedacht: zolang het kind niet gemist wordt, kan ik er wel voor zorgen.

Het was ook in de drogisterij dat Pawel Kotowski, van nummer 2154, argwaan kreeg. Deze Poolse bankier was naar Nederland gekomen tijdens de Grote Emigratiegolf van 2004, toen na de uitbreiding van de EU duizenden Oost-europeanen westwaarts trokken, op zoek naar geluk en naar geld. Met open armen werden ze ontvangen, toen na de recessie van 2003 de behoefte aan hooggekwalificeerde arbeidskrachten explodeerde.

Kotowski (63) is analist bij Deutsche ABN, de bank die in 2011 ontstond na de fusie tussen Deutsche Bank en ABN Amro. Als migrant met amper pensioenopbouw moet hij wel blijven werken. Hij hoopt te kunnen stoppen in 2020, ook omdat Deutsche ABN een premie uitlooft voor iedereen die zijn 68-ste verjaardag bij de bank viert.

Latten: 'De potentiële beroepsbevolking zal na 210 niet meer groeien: er worden meer mensen 65 dan dat er mensen 20 worden. Dat geeft problemen. Hoogopgeleide autochtonen gaan met pensioen, lager opgeleide allochtonen moeten hun plekken innemen. De kwaliteit van het menselijk kapitaal wordt een punt van zorg. Nederland bijft immigratieland, omdat het expertise zal moeten importeren die hier ontbreekt. Werken, ook langer doorwerken, zal aantrekkelijker worden gemaakt. Al is het maar omdat versobering van de pensioenen in de rede ligt.'

Baby's had Pawel Kotowski nog nooit gezien in Haagsche Herfst en dat zal, achteraf geredeneerd, de reden zijn geweest dat hij zijn buurman achtervolgde. Misschien was het wel gewoon instinct geweest, heimwee naar Polen, heimwee naar de tijd dat zijn kinderen nog luiers nodig hadden.

Tot Pawels verbazing zag hij bij zijn bovenburen een ouderwetse kinderwagen voor de deur staan, zo'n Bugaboo. Wat moesten Vicky en Bert, zo bewust kinderloos dat het een principe leek, in godsnaam met een kind in huis? 'Ik kreeg een heel apart gevoel van binnen', zegt Pawel die de inburgeringscursus met vlag en wimpel heeft afgesloten.

Pawel toog met zijn nieuws naar nummer 1003, waar een van de weinige jongeren in de Buppenflat woont: Prekash Gobardan (42), geriater, vier jaar geleden dankzij een recruteringscampagne als contractarbeider uit India gekomen.

Gobardan was in Bikaner, Radjastan van zijn stoel gevallen toen hij hoorde van de hoge lonen die hij en zijn vrouw als medisch specialist konden verdienen. Nu klaagt hij steen en been over het dure leven. De inflatie is gierend hoog, mede doordat in alle Europese landen de begrotingstekorten zó uit de hand zijn gelopen dat al twee keer geld is bijgedrukt.

Het ergst vindt Prekash Gobardan het dat van zijn hoge brutosalaris bijna tweederde opgaat aan zorgpremies, belastingen en afdrachten aan het ouderenfonds dat minister Miranda van Hulten van regeringspartij Progressieve Senioren had bedacht om de exploderende ziektekosten het hoofd te bieden.

Latten: 'Er wordt nog te weinig nagedacht over de vraag of de dynamiek zal verdwijnen uit de samenleving, ook economisch. Jongeren zijn ondernemend, gericht op expansie, carrière, geld verdienen. Straks hebben de ouderen de overhand. Die hebben alles al gehad, gedaan en gezien.'

Eerlijk gezegd, Prekash Gobardan kende Vicky en Bert nauwelijks, maar uit de statistieken maakte hij op dat Vicky jong genoeg was om, met de nieuwste ivf-technieken, een kind te krijgen. Ze behoren allebei tot de groep ouderen die, omdat zij nooit zware fysieke arbeid hebben verricht, relatief lang gezond blijven. Gobardan is vooral aangenomen voor de vierde levensfase, voor de bewoners van de Buppenflat die bezig zijn met doodgaan.

Latten: 'De dood zal ons minder overvallen. Steeds vaker is levensbeëindiging een beslissing. Die rationalisering van de dood hoort bij een wereld waarin het sterven massaal zal zijn. Interessant is de vraag hoe een geseculariseerde samenleving daarmee omgaat.'

Ze konden natuurlijk even langs gaan op nummer 3215, maar wat voor vraag stel je zonder impertinent te zijn? Hebben jullie een logeetje? Hebben jullie een kind gevonden? Dus ging de lift richting nummer 323, richting Paul Zwarteveld, de man die alle geheimen kende van de Buppenflat.

Je zou het niet zeggen als je hem nu ziet voortschuifelen achter de rollator, maar in zijn tijd ging het dak eraf als producer Paul Zwarteveld met één van zijn rockformaties een zaal betrad. Zwarteveld stond in de jaren tachtig van de vorige eeuw voor ruige gitaarmuziek - en een paar megahits.

Het enige dat de 72-jarige Zwarteveld ('Net zo oud als Keith Richards geweest zou zijn') trouw is gebleven, zijn z'n jeans. Muziek maken produceren hij allang niet meer. Op zijn visitekaartje staat consultant. Platenmaatschappij HMG raadpleegt hem als er iets nieuws in de markt moet worden gezet.

Eigenlijk moet Zwarteveld niet zoveel meer hebben van de sien. Popconcerten bezoekt hij alleen nog als het echt nodig is en als er bij het podium ruimte is voor rolstoelen. Reumapatiënt Zwarteveld gaat liever naar klassieke concerten, theater of de bioscoop.

Andries Van den Broek, onderzoeker bij het SCP: 'De babyboomers zijn de eersten die hun eigen jeugdcultuur meenemen en daarom is het zo gek dat culturele instellingen zich nu al rijk rekenen, alsof die hele grijze golf straks naar het Concertgebouw gaat.'

Spangenberg: 'Toch zal het effect ook op de langere duur doorwerken. Naarmate je ouder wordt, verbreed je smaak. Bovendien veranderen culturele instellingen zelf ook. Kijk naar het succes van de Museumnacht. Jongere generaties zijn op zoek naar experiences en dat wordt ze in toenemende mate geboden.'

Latten: 'Nu is de jongerencultuur dominant, maar hoe is dat straks? Wat voor boeken worden er geschreven? Ik maak me sterk dat de toon verandert als de maatschappij verandert.'

In het leven van Paul Zwarteveld heeft geen verhouding langer geduurd dan twee jaar. Altijd bang geweest dat hij iets miste. Een grote variëteit aan bezigheden op sportief, muzikaal en sociaal gebied leverden steeds wel weer een relatie op. Eenzaam is hij nooit geweest.

Joost Timmermans, onderzoeker bij het SCP: 'Het idee van de oudere alleenstaande verandert. Tot nu toe waren dat vooral verweduwde vrouwen. Nu komt er een groep ouderen aan die gewend is alleen te zijn.'

Spangenberg: 'Samenleven zal steeds meer een kwestie worden van netwerken.'

Natuurlijk wist Paul Zwarteveld het al, van de baby. Sterker nog, hij had zijn buurvrouw al ingeseind, Miranda van Hulten van Progressieve Senioren die op nummer 362 temidden van de achterban woont. Ze was er meteen op afgegaan. Vicky en Bert hadden gezegd dat het om een logé ging, maar dankzij haar connecties bij de veiligheidsdienst AIVD ontdekte Van Hulten al snel de schrijnende waarheid: de moeder is een Oekraïense verpleegster, al vijf jaar in dienst van Haagsche Herfst.

In tranen had Milja Borsarova haar verhaal verteld. Hoe je het als alleenstaande vrouw niet redt nu kinderopvang schaars en duur is, de prijzen zo hoog zijn en het werk zo zwaar.. Dankzij haar ruime uniform was niemand in de Buppenflat achter haar zwangerschap gekomen en ze had haar zoontje tijdens een nachtdienst achtergelaten. In deze tijd waren er vast wel een oma of opa die zich over hem zouden ontfermen.

Van Hulten heeft haar invloed aangewend om deze pijnlijke zaak op te lossen. Milja Borsarova wordt niet vervolgd en als ze moet werken, passen Vicky en Bert op. Mochten zij weer eens onverhoopt met een speedboot over de Mekong willen. Dan zijn er genoeg opa's en oma's over. Het jongetje heet Mikhail. Maar in Haagsche Herfst noemt iedereen hem Pluk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden