Onze man in Teheran

Plotseling een Mooie Vrouw op tv

Volkskrant-journalist Thomas Erdbrink woont in Teheran. Hij bericht op deze plek - om de week - over het dagelijks leven in zijn land.

En toen was er ineens een Mooie Vrouw op tv. Beeld Newsha Tavakolian/Magnum

Kom eens op de bank zitten bij ons in Teheran. Even de kat opzij leggen. Koffie erbij. Televisie aan.

Kanaal 1. Een geestelijke. 'En ik zeg u, gerespecteerde kijkers, dat het gevecht met het Westen nog niet ten einde is!'

Kanaal 2. Een geestelijke. 'De man moet zich in het zweet werken om zijn familie te verzorgen. Zijn vrouw moet hem bijstaan.'

Kanaal 3. Een vrouw in zwarte chador. 'De hoofddoek is voor de vrouw als een schelp voor de parel.'

Doorzappen. Aha. Een spelshow. De slimste mens, maar dan een Iraanse versie. Mannen staan met hun handen boven rode knoppen. De presentator: 'Hoe heet de grot waar de profeet zijn eerste openbaring kreeg?'

De Iraanse staatsomroep is een zeurderige leraar, de programma's zijn strak geregisseerde levenslessen voor de circa 80 miljoen kijkers die worden behandeld als verveelde schoolkinderen die niks anders mogen zien.

Netflix is geblokkeerd. Commerciële tv is verboden, net als satellietschotels. Waar de rest van de wereld kan kiezen uit een uitgebreid televisiemenu, zendt de staats-tv op primetime programma's uit over wiskundevraagstukken.

De zes zenders zijn een afspiegeling van een samenleving waar de Iraanse leiders van dromen. Vroom, volgzaam en met een voorliefde voor exacte vakken.

Schoolmeisjes lezen in de klas over Zeynab, het 'goede' meisje dat haar oma helpt en samen met haar moeder bidt. Als ze thuiskomen is de zedige Zeynab ook als tekenfilm op televisie. 'Ik wil een brief aan God schrijven', piept Zeynab verdrietig als ze hoort dat iemand in de straat is overleden. 'Mevrouw Fatemeh is nu bij de engelen, kind', zegt oma. 'Wij zijn slechts te gast in dit leven.'

Het programma-aanbod wordt van a tot z door politici geregisseerd. Het hoofd van 'Het beeld en geluid van de Islamitische republiek Iran' is aangewezen door opperste leider Ayatollah Ali Khamenei. Alsof koning Willem-Alexander de inhoud van de publieke omroep zou bepalen. LuckyTV hebben we in Iran dus ook niet.

Thomas Erdbrink. Beeld Frank Ruiter

Soms sijpelt het modernere Iran toch door en dat wordt dan steevast een rel. Tijdens de ramadan was er een livetalkshow waarin diverse gasten werden uitgenodigd. Plotseling verscheen daar een Mooie Vrouw. Normaal is de regel dat schoonheid alleen maar afleidt van De Boodschap. De vrouw - met hoofddoek op natuurlijk - werd gepresenteerd als 'model voor islamitische bruidskleding'.

Na afloop, gebiologeerd door de Mooie Vrouw, stortten de kijkers zich op social media. Daar vonden ze haar al snel op het in Iran zeer populaire Instagram, in rode minirok en met blond geverfd haar, niet ongewoon voor veel stadse Iraanse vrouwen als ze onder vrienden zijn. Schande!, riepen geestelijken in hun bakelieten telefoonhoorns tegen netmanagers. Werken jullie voor de Italiaanse televisie of zo?! Dat krijg je ervan als je mooie vrouwen laat zien! De rest van de ramadan werden er alleen nog maar religieuze experts uitgenodigd.

Net als veel Iraniërs hebben wij ook stiekem een satelliet-schotel op het dak van onze flat. Soms komt de politie om ze op te ruimen. Een dag later trekt iedereen de portemonnee om nieuwe schotels te laten brengen.

Waar kijken Newsha en ik dan stiekem naar, 's avonds in Teheran met onze illegale satellietschotel? 'Hier spreekt Radio Oranje: houdt vol.' Juist. Wij kijken naar de Nederlandse televisie.

Want in Nederland mag dan een eeuwig debat zijn over de publieke omroep, voor wie in het buitenland - en zeker in Iran - Nederlandse tv kijkt, is het aanbod een verademing.

Een Iraanse soldaat kijkt op een publieke zender naar beelden van voormalig leider Khomeini, 1999. Beeld anp

Het eerste Nederlandse programma dat we in Teheran zagen was Mooi! Weer de Leeuw waarin Paul de Leeuw als Bob De Rooij naakt met een man een douchecel instapte. 'Lekkerrrrrr!', riep hij heel hard, vervolgens kwam er een fanfare binnenlopen, en een verstandelijk gehandicapte zong een lied. Newsha kon niet stoppen met kijken.

Het Jeugdjournaal, waarin kinderen jong leren dat kritiek op politici normaal is. Spangas, over een middelbare school waar meisjes en jongens gewoon bij elkaar in de klas zitten. Ik vertrek, over Nederlanders op avontuur. We kijken er allemaal naar. Pas als de Belgische programma's komen, waarmee het satellietkanaal wordt gedeeld, gaat de buis weer uit.

Onlangs keken we naar Hello Goodbye, waar een jongen van 14 op Schiphol zijn net gescheiden vader aan het opwachten was. Eerst een afgewogen enerzijds-anderzijdsverhaal, maar toen hij zijn vader zag, was het huilen. Wij ook snikken op de bank. Er was ook een vrouw die tot de islam was bekeerd. Zij was vrij fors, haar Pakistaanse man 1 meter 65. De vader van de vrouw stond ernaast te lachen. Hij respecteerde de keuze van zijn dochter, zei hij. Gewone verhalen in Nederland, maar bijzonder, bezien met andere ogen.

Daarna ging de zender plotseling op zwart. Soms worden er speciale radiogolven aangezet boven Teheran om het satellietsignaal te verstoren. 'Kijkers, het is tijd om te gaan slapen', zei de staatstelevisie op het andere net. 'God zij met u.'

'Onze man in Teheran' is een veertiendaagse reportage uit Iran. Twitter: @thomaserdbrink

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.