ReportageGeldroof

Plofkraken versnellen afscheid van het papiergeld, tot verdriet van ouderen

De plofkraken maken niet alleen buurtbewoners aan het schrikken, ze hebben nog een ander effect: de plofkraken versnellen het verdwijnen van het papieren geld. Vooral ouderen zullen dat gaan missen.

De geldautomaat van ABN-Amro in de Wendelaarstraat is 20 november opgeblazen de winkels er naast zijn ook zwaar beschadigd en momenteel dicht getimmerd.Beeld Arie Kievit

De barsten staan nog in het kleine stukje etalage dat niet is weggevaagd door de plofkraak. De rest van de glazen winkelpui van het reisbureau aan de Alkmaarse Wendelaarstraat is vervangen door houten platen. Ook binnen heeft de plofkraak een ravage veroorzaakt. Zo sprong een leiding waardoor er een nieuwe vloer en plafond moest komen; een glazen stellage met folders lag volledig aan diggelen.

De geldautomaat van ABN Amro die naast het reisbureau zat, werd twee weken geleden opgeblazen door twee plofkrakers. De ontploffing ruïneerde ook de glazen pui van een babywinkel, die sindsdien gesloten is. Op de deur hangen excuses van het winkelpersoneel en een krantenknipsel over de kraak. ‘Het leek wel oorlog’, lezen voorbijgangers, die teleurgesteld afdruipen.

Dit jaar hebben plofkrakers het zeker 63 keer gemunt gehad op Nederlandse betaalautomaten. Ze zetten daarbij steeds grover geschut in en dat bewoog ABN Amro ertoe om meer dan de helft van haar betaalautomaten tijdelijk te sluiten. Medewerkers haalden 470 van de 900 automaten leeg en zetten deze buiten werking. De bank heeft daarbij wel rekening gehouden met de behoefte om geld te kunnen pinnen bij andere banken binnen een straal van vijf kilometer.

De geldautomaten van ABN vormden een aantrekkelijk doelwit voor criminelen, waardoor de bank zich genoodzaakt voelde drastisch in te grijpen. Eerder poogde justitie de plofkrakers te ontmoedigen met zwaardere straffen, en troffen veel banken extra veiligheidsmaatregelen. Zo beschikken verschillende betaalautomaten over een inktsysteem dat los spat zodra een plofkraker buit probeert te maken. De inktpatronen verspreiden zich over het geld en de kleding van de kraker, zodat hij via dna-sporen makkelijker te achterhalen is voor politie.

Ondanks de inspanningen van de banken en justitie is het aantal plofkraken in Nederland dit jaar toegenomen. Krakers gaan daarbij geraffineerder te werk en hun kraakpogingen krijgen een steeds explosiever karakter. ‘Ik dacht eerst dat er een bom werd afgestoken’, zegt Joke Klos (64) over de bewuste nacht van de plofkraak in Alkmaar.

‘Rond een uur of drie zat ik rechtop in bed, zo hard als de explosie door de buurt dreunde’, zegt de geboren Alkmaarse, die zo’n honderd meter bij het winkelcentrum vandaan woont. Ook bij de andere omwonenden zit de schrik er goed in. ‘Mijn kat zat na vier dagen nog steeds onder het bed’, reageert Geert Mos.

Rondom het winkelcentrum aan de rand van de stad wonen veel senioren, die balen dat de pinautomaat is weggevaagd. Ze hechten nog grote waarde aan contant geld. ‘Het is een stuk overzichtelijker’, zegt Joke Klos. ‘Ik pin elke week een vast bedrag dat ik uitgeef aan boodschappen. Dat maakt je tijdens het winkelen een stuk bewuster van de uitgaven. Als je pint, is er geen limiet.’

Haar 82-jarige buurvrouw vult aan: ‘In mijn kennissenkring betaalt iedereen nog contant. We gaan in alles met onze tijd mee. Ik whatsapp met mijn kleinkinderen, klaverjas op mijn computer, maar betalen doe ik nog gewoon contant. En dat zal ik blijven doen.’ De liefde voor papieren biljetten leeft vooral onder ouderen; de gemiddelde Nederlander betaalt steeds minder contant.

Het betaalverkeer in Nederland is de afgelopen jaren in razend tempo gedigitaliseerd. Niet alleen het aantal bezoeken aan geldautomaten neemt af, ook de contante betalingen aan de toonbank slinken gestaag. Uit gegevens van Betaalvereniging Nederland blijkt dat klanten in winkels in 65 procent van de gevallen met een pinpas betalen – en daar zijn de bestellingen aan webshops nog niet eens bij opgeteld.

‘Van de gehele eurozone is Nederland koploper als het gaat om reductie van geldopnames uit de automaat’, zegt Ron Berndsen, hoogleraar Financiële Marktinfrastructuren in Tilburg. ‘In heel Europa loopt alleen Zweden sneller terug als het gaat om geld pinnen, maar daar betalen ze met hun eigen munteenheid.’

De echte biljetten zullen in Europa langzaam maar zeker verdwijnen, zo voorziet Berndsen. ‘Nederland kan natuurlijk zelf bepalen dat er minder geldautomaten komen, maar het besluit om wel of geen biljetten af te drukken, ligt natuurlijk bij de Europese Centrale Bank (ECB), die het monetaire beleid bepaalt. Daar zien ze dat ze in Duitsland en Italië bijvoorbeeld nog altijd heel graag met contant geld betalen.’

De digitalisering van betaalverkeer loopt nergens in de eurozone zo’n vaart als in Nederland. Toch nemen ook andere landen langzaam afscheid van papiergeld. ‘Binnen de eurozone was vorig jaar zo’n 10 procent van het bruto binnenlands product aan contant geld in omloop. De totale waarde van Europees digitaal betaalverkeer is 28 keer zo groot als die van contant geld’, zegt de hoogleraar. 

‘De vorm waarin geld verschijnt, zal onmiskenbaar veranderen. Ik verwacht dat centrale banken straks digitaal geld gaan uitgeven dat het publiek via een portemonnee op de telefoon kan uitgeven. In 2029 zal contant papieren geld in Nederland verdwenen kunnen zijn.’

Aan de Alkmaarse Wendelaarstraat zijn ze nog lang niet toe aan dat scenario. Maar gelukkig voor de aan papiergeld verknochte ouderen zijn er genoeg andere geldautomaten in de stad. Voorlopig dan.

Hoe ABN Amro stilletjes 470 pinautomaten leeghaalde
Vlak voordat ABN Amro afgelopen vrijdag een operatie begon om ruim de helft van haar pinautomaten in het geheim leeg te halen, kregen media lucht van een eerdere maatregel. Alle zeilen moesten bijgezet. ‘Beveiligers, vervoerders, aannemers, wagens met planken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden