Pleidooi voor duidelijke taal niet altijd even helder

Het B1-niveau waarmee begrijpelijke taal wordt aangeduid bestaat helemaal niet.

© ANP

'Als je propaganda maakt voor taal op B1-niveau, leg dan wel eerst uit wat dat begrip B1 precies betekent.' Dat was afgelopen zaterdag (Geachte Redactie, 18 juni) de strekking van een lezersreactie naar aanleiding van een ingezonden stuk van BureauTaal over begrijpelijke taal (Opinie & Debat, 16 juni). Jammer genoeg zal die definitie van B1 er nooit komen. Want het is het nog ernstiger dan de lezer vermoedde: B1 bestaat niet.

Magische formule
Tenminste, B1 zoals het nu gebruikt wordt bestaat niet. Sinds zes jaar (niet helemaal toevallig het moment waarop BureauTaal een eerder boekje over het onderwerp uitbracht) is B1 in opmars als een soort magische formule, een helderheidsbehandeling die elke denkbare tekst begrijpelijk maakt voor elke denkbare lezer.

En met succes: in ons werk als tekstschrijvers en communicatietrainers merken wij dat opdrachtgevers ons vragen een 'cursus schrijven in B1' te verzorgen of de tekst 'nog iets meer B1 te maken'. Ook die klanten weten niet precies wat B1 is, hooguit dat dan vooral de zinnen heel kort moeten zijn en de woorden heel simpel. Maar ze zijn er wel van overtuigd dat B1 de norm moet zijn.

Taalgebruikers
In werkelijkheid is B1 een Europese norm om te meten hoe goed iemand een vreemde taal beheerst. Een niet-Nederlander die onze taal beheerst op B1-niveau, kan zich redden in alledaagse gesprekken en kan eenvoudige teksten lezen. B1 zegt iets over taalgebruikers, niet zo veel over teksten. Een service van 200 kilometer zegt iets over een tennisser, niet zoveel over de bal. Er bestaat geen bal waarmee iederéén een service van 200 kilometer kan slaan.

Toch nemen de B1-evangelisten voortdurend de stap van personen naar teksten, zonder uit te leggen hoe dat kan. Hoe bepaal je of een tekst 'B1' is? Waaraan meet je dat af? Welke woorden mag je dan wel en niet gebruiken? Hoe lang mogen je zinnen zijn?

Wij weten het niet, niemand weet het. Toch zijn de B1-populisten stellig en streng: 'gebruik geen figuurlijke taal', 'maak zinnen van maximaal 10, 12, 14 woorden'.

Geheimzinnig
Onze kritiek is trouwens niet nieuw; al jaren bestrijdt de taalwetenschap de gedachte dat je kunt zeggen: geef teksten de B1-behandeling, en iedereen begrijpt alles. Of dat teksten op C1-niveau per se 'onbegrijpelijk en onnauwkeurig' zouden zijn. Toch is dat wat BureauTaal ook nu weer rondbazuint, nu het opnieuw een boekje over het onderwerp publiceert. Maar dat boekje is een herhaling van zetten: het vertelt nog altijd niet wat de geheimzinnige B1-formule precies is.

Het hele idee B1 lijkt vooral een commercieel concept, een merknaam. Het is geen 'niveau voor heldere teksten'. Petje af voor de commerciële prestatie. BureauTaal praat ons aan dat taalniveau C1 de samenleving miljarden kost. Geen spoor van bewijs daarvoor, maar als je het hard roept, wordt het vanzelf waar. Al zijn de rekensommen gammel. Wist u dat twee miljoen huishoudens binnenkort allemaal een hypotheek moeten aflossen en dat ze elk een restschuld hebben van 150 duizend euro? Dat de Griekse crisis nooit was ontstaan als we maar B1 gesproken hadden? Pittige onzin.

BureauTaal benadrukt dat schrijvers aan hun lezer moeten denken, dat ze geen ingewikkelde zinnen moeten componeren en dat ze geen abstracte of ingewikkelde formuleringen moeten gebruiken. Maar dat staat al ruim dertig jaar in elk schrijfadviesboek. Het zijn zinvolle adviezen, als je ze toepast met oog voor wie je lezer is en wat je met je tekst wil bereiken. Dat is net iets anders dan roepen dat alles eenvoudiger moet, dat het B1 moet zijn en dat dat miljarden oplevert.

Eric Tiggeler en Rob Doeve zijn als Neerlandici verbonden aan het Taalcentrum van de VU in Amsterdam. Zij plaatsen kantekeningen bij de zaligverklaring van het taalniveau B1, zoals verwoord in een recente publicatie van BureauTaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden