Pleidooi voor 'dom' handwerk

Potjes, wandkleedjes en kralenkettingen; is kunstcentrum Witte de With van zijn geloof gevallen? Nee, de curator kaart een cruciale omslag in de kunst aan: eerherstel voor het ambachtelijke.

Beeldende kunst


making is thinking

Rotterdam - Witte de With staat niet bepaald bekend als publieksmagneet. Meestal is het rustig tot stil in het gerenommeerde Rotterdamse kunstcentrum, zoals dat hoort bij een instituut dat aandacht vraagt voor kunst waar in Nederland nog geen publiek voor is.


Afgelopen week was het echter gevaarlijk druk in Witte de With. Je zou bijna denken dat het met de recent geopende tentoonstelling Making is Thinking van zijn geloof is gevallen en op de populistische toer is gegaan, in aansluiting op de music for the millions-kunstmentaliteit van het huidige kabinet.


Die populistische lijn wordt in de tentoonstelling ingezet met het eerste kunstwerk, van de Braziliaanse kunstenaar Alexandre de Cunha, dat nog het meeste weg heeft van een buitenproportioneel macramé-textielwerkje. Keurig in stijl van deze volkskunst uit de jaren zeventig hangt een metershoge voile van aaneengeknoopte zwabbers aan het plafond.


Ook veel andere zalen in de tentoonstelling zijn gevuld met spullen die op de eerste de beste vlooienmarkt niet zouden misstaan. Er zijn aardewerken potjes die zijn uitgestald op zelfgemaakte kastjes, ingekleurde wandkleedjes, een enorme kralenketting met eigen gemaakte kralen, met de hand gemaakt gereedschap.


Uiteraard heeft Witte de With zijn beleid niet bijgesteld. Noch wordt hier op spottende wijze een voorschot genomen op de functie van buurtcentrum die het gebouw in de nabije toekomst wellicht krijgt, zodra de dreigende bezuinigingen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. Witte de With-curator Zoë Gray wil in Making is Thinking een cruciale omslag in de recente kunst aankaarten, die zich het meest simpel laat omschrijven als een eerherstel voor het ambachtelijke.


Op zichzelf is de opgeleefde liefde voor het ambacht in de kunst niets nieuws. Al meerdere jaren is er sprake van een groeiende aandacht voor bewerkelijke, arbeidsintensieve kunst, zoals etsen, tekeningen en allerhande beeldhouwkunst. Nieuw is vooral het besef over wat die opleving nu precies te betekenen heeft.


Heette het lange tijd dat de terugkeer van het ambacht in de kunst gevoed werd vanuit een algemeen, vaag gevoel van nostalgie dat opspeelde in reactie op processen van globalisering. Intussen wordt de belangstelling voor handwerk meer en meer gezien als een gevolg van de veranderde arbeidsverhoudingen in de huidige informatie-economie.


Anders dan in het industriële tijdperk, waarin het maken en denken gesplitst is (simpel gezegd: de directeur denkt en de fabrieksarbeider maakt), eist de informatie-economie van iedereen een meer harmonieus samenspel van denken en maken. De kunst loopt daar, als doordachte vorm van handwerk, traditioneel in voorop, meent curator Gray.


Gray baseert zich in haar tentoonstelling mede op de ideeën van Richard Sennett die in 2008 het boek De ambachtsman: de mens als maker publiceerde, waaruit ook de titel van de tentoonstelling 'making is thinking' afkomstig is. Sennett ziet het doordachte handwerk als een tegenkracht tegen industriële scheefgroei en onredelijke exploitatie van arbeiders.


De tentoonstelling zet een ander accent dan Sennett in zijn boek. Er is weliswaar veel slim in elkaar geknutseld werk te zien, maar een opvallende hoeveelheid deelnemers keert zich expliciet tegen de overwaardering van 'het denken' (het concept) in de kunst. De Nederlandse Hedwig Houben bijvoorbeeld steekt in geestige video's de draak met allerhande van esthetische wetten en regels die de vorm van het kunstobject bepalen.


De Japanner Koki Tanaka verklaart onbenullige handelingen op video tot kunst, en de Noorse Ane Hjort Guttu laat haar zoontje kunst maken, waarbij ze op satirische wijze in perfect kunstjargon de betekenis ervan probeert te duiden.


Waarmee de tentoonstelling niet zozeer het maken en denken in evenwicht brengt, in lijn met Sennett, maar de balans laat doorschieten naar een onberedeneerd soort maken. Als was het een pleidooi voor 'domme' kunst. Geen Making is Thinking, maar Making is Making. Dat denken komt later wel.


Domeniek Ruyters


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden