Pleidooi voor de luiheid

De Vlaming Clément Pansaers, in 1885 geboren in het dorp Neerwinden, was voorbestemd om priester te worden. Hij ging naar het jezuïetencollege van Oostakker, maar in 1906 gaf hij er de brui aan....

Hij kwam er in contact met niet de minsten. Hij ontmoette er zelfs James Joyce, door hem onmiddellijk als de 'grootste Engelstalige romanschrijver' gezien. 'In een bar van de boulevard des Capucines', herinnert Pascal Pia zich, 'deed hij pogingen stomdronken Engelsen te laten intekenen op Ulysses.'

Zelf publiceerde Pansaers in 1920 Le Pan Pan au Cul du Nu Nègre en in 1921 Bar Nicanor. In hetzelfde jaar verscheen van zijn hand bij de Antwerpse uitgeverij Ça ira! de Apologie van de luiheid, waaraan hij al in 1917 was begonnen. Mooie titel, Apologie van de luiheid, zoiets als Lof der zotheid (die er dan ook in wordt genoemd).

Het is een zodanig mooie titel dat hij enigszins een eigen leven is gaan leiden (net als Lof der zotheid), waardoor het verlangen om kennis te nemen van wat erachter schuilgaat, al bij voorbaat bevredigd lijkt te worden.

Daarom is het goed dat Rokus Hofstede met zijn vertaling van L'Apologie de la paresse (Pansaers was weliswaar Vlaming, maar hij schreef Frans!) geïnteresseerden in het verschijnsel Dada de mogelijkheid biedt deze 'tekst' eens rustig te lezen. Het is de moeite waard, want de Apologie van de luiheid (Vantilt; fl 29,90) is een door en door dadaïstisch stuk.

In de eerste plaats door zijn antiburgerlijke strekking. Al in de eerste zin wordt de lezer in een intieme verstandhouding gebracht met een prostituee ('klein prostitueetje. . .').

Bovendien barst het van de vreemde, gedurfde, opzettelijk krankzinnige beeldspraak.

En ten leste is er een litanieachtige structuur, die duidt op een poging van de auteur om langs bezwerende en haast mystieke weg bij iets uit te komen, wat mogelijkerwijs achter de banale werkelijkheid verborgen ligt, en dus, kunnen we concluderen, is die 'luiheid' uit de titel niet zomaar een gezapig lummelen, maar een verheven afzien van alle menselijke strevingen.

Pansaers kreeg op den duur iets met de (oosterse) mystiek. Hij overleed jong (37 jaar oud) aan de ziekte van Hodgkin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden