Pleidooi voor de kaasschaaf

Met het instellen van de twintig ambtelijke bezuinigingswerkgroepen, stak een typisch Nederlands radicalisme de kop op

Het weer wordt beter, naar het zich laat aanzien de politieke stemming ook. Wilders lijkt te verpieteren, het gaat in kleedkamers en aan de tap weer ouderwets over de centen. Bezuinigen, dat is nog eens een vrolijk politiek onderwerp in de aanloop naar de verkiezingen! Weg van de splijtende culture wars over islam en integratie.

Piskijkers
Laat ik een slag om de arm houden, het zou niet voor het eerst zijn dat politieke piskijkers zich vergissen. Maar als dit klopt, heeft het grote consequenties. Wilders lijkt weg te zakken. Avonturen in Almere en Den Haag leverden niet veel vertrouwen op. Zijn nieuwe lijst telt minder economen dan brekebenen. Maar de tegenstanders verpieteren met hem mee. In de eerste plaats Pechtold, misschien ook Cohen. Te vroeg gejuicht bij de PvdA? Ook GroenLinks verbleekt gaandeweg.

D66 heeft het het zwaarst, want verliest links én rechts. Peilingmeester Maurice de Hond stelt deze week vast dat nu voor het eerst D66-aanhang overloopt naar de VVD. Met financieel-economische motieven. Anders dan bij eerdere crises hebben de beter gesitueerde burgers niet het gevoel dat zij verantwoordelijk zijn voor de ellende – dus waarom bloeden met minder hypotheekrente-aftrek? Voor het eerst sinds tijden groeit het rechtse blok (CDA, VVD, PVV) als geheel.

Wat de partijen van plan zijn weten we eigenlijk nauwelijks. Momenteel pendelen ze met de cijfers naar het CPB, pas twee weken voor de verkiezingen komt de uitslag. Ik heb me gezet aan de verkiezingsprogramma’s. Geen vrolijke lectuur, Oost-Europees proza op dito drukwerk. Veel beweringen, weinig bewijzen.

Ritueel
Ernstig is dat niet. Die programma’s zijn van ritueel papier, iedereen weet wat de inzet van dit overbekende spel is. De VVD wil veel bezuinigen en veel particuliere rijkdom. De PvdA is met die schouders en die lasten in de weer, en het CDA schippert ergens tussenin. Als het om geld gaat, werkt het wonder van de polder dat bij culturele vraagstukken zo smartelijk ontbreekt.

Toch ben ik er niet gerust op. Want het gaat niet alleen maar om die centen. Met het instellen van de twintig ambtelijke bezuinigingswerkgroepen, stak een typisch Nederlands radicalisme de kop op. Een collectief enthousiasme maakte zich van Den Haag meester over het idee dat het land from scratch kan worden ingericht, dat ‘een nieuwe blauwdruk’ zou kunnen worden gemaakt, ‘vanaf een A-viertje’.
In Groot-Brittannië zijn ze ook druk met verkiezingen en bezuinigingen, maar ik heb niks vernomen van werkgroepen en al helemaal niet van het Verenigd Koninkrijk opnieuw uitvinden. Dat is beeldenstormen, en lijkt niet zozeer op ‘een kans’ alswel op een kans schoon zien.

Opdoeken

Ik heb al vernomen van een heel nieuw onderwijsstelsel, een nieuwe omroep uiteraard, samengevoegde of opgeheven ministeries, het mes in de Tweede Kamer, de Eerste Kamer weg want stoffig. Over de waterschappen, die al vanaf 1200 rustig hun werk doen, hoeven we niet eens te praten: opdoeken.
De enige die tegensputtert is de onderkoning van Nederland, Herman Tjeenk Willink. Hij hield deze week zijn zoveelste Algemene Beschouwingen bij het jaarverslag van de Raad van State. Hij doet dat al ruim tien jaar, en al die tijd zegt hij rake dingen. Als we instellingen overboord gooien, zullen we dan niet eerst bedenken waarom die er eigenlijk waren? Wat denken we met blauwdrukken voor een nieuw Nederland eigenlijk te winnen, behalve werkgelegenheid voor consultants en adviseurs?

Onthutsend
Nog een onthutsende evergreen: dezelfde ambtenaren en consultants die het bestuur eerst in de ene richting leiden, dienen zich vervolgens weer aan om het tegendeel te bepleiten. Dat lijkt verdacht veel op verandering om de verandering – PvdA-dwarsdenker René Cuperus spreekt in dit verband van ‘veranderporno’. Niet de bewoordingen van de keurige Tjeenk Willink. Ze bedoelen hetzelfde: gebrek aan historisch besef, gebrek aan idee van staat en burger en gebrek aan nationaal zelfbewustzijn. Het netto effect is niet onschuldig: onzekerheid en instabiliteit.
Het tragische lot van Tjeenk Willink is dat hij hetzelfde pleidooi al zo lang houdt. Aan het Binnenhof is men er niet heel ontvankelijk voor.

Mag ik me erbij aansluiten in bewoordingen die daar misschien wel begrepen worden – namelijk een pleidooi voor de kaasschaaf. Een typisch product van Ons Nederland, om in modern PvdA-proza te spreken. Keurige plakjes, niet van die raar gesneden bonken waar de hele kaas meteen mee naar de filistijnen is. Niet swingend, niet groots en meeslepend, niet hemelbestormend of revolutionair en al helemaal niet nieuw. Maar misschien wel zo verstandig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden