Plegen architecten plagiaat?

Een Britse architect heeft zijn Nederlandse collega Rem Koolhaas beschuldigd van plagiaat bij het ontwerp van de Kunsthal in Rotterdam....

Ben van Berkel, architect in Amsterdam, tekende de Erasmusbrug in Rotterdam: 'Het komt wel voor, maar niet veel. Als je van plagiaat wordt beschuldigd, ben je blijkbaar een ster. Op plagiaat in de architectuur rust een taboe. In andere vormen van kunst, muziek en de beeldende kunst, wordt enorm gesampled. Neem Warhol. Maar natuurlijk praten architecten met elkaar over hun werk en beïnvloeden ze elkaar. Ik heb geruchten gehoord rond de Erasmusbrug in Rotterdam, maar kenners zijn het eens dat de vorm uniek is.

Medewerker van Architectenbureau Herman Hertzberger: 'Hij is naar Keulen. We hebben daar een prijs gewonnen. Vanochtend had hij het er even over. Ik geloof dat hij het allemaal onzin vond.'

Peter Gersen, architect in Amsterdam: 'Ik heb er zelf al een keer of vier mee te maken gehad. Kennelijk zijn mijn ontwerpen aansprekend. Ik had piramidewoningen ontworpen, gewoon een doorgesneden kubus op zijn kant. Ik had het ontwerp gepatenteerd en alles. Maar een ander heeft dat gezien en geïmiteerd. Ik heb dat aangevochten, via het intern tuchtrecht van de Bond van Nederlandse Architecten, maar kennelijk had hij een betere advocaat. Weet je wat de BNA zei: Iets wat zó logisch is, kun je niet voor jezelf houden? Ik heb het nóog een keer aan de hand gehad met een ontwerp van een windtunnel in Markenesse. Wim Quist heeft er alleen nog een meetgebouwtje bij getekend - ik was inmiddels voor mezelf begonnen - en hij kreeg voor het hele ontwerp een prijs. Ik had het veel meer op het auteursrecht had moeten gooien. En ik heb een betere advocaat genomen.

'Maar dit geval met Koolhaas is pure flauwekul. Koolhaas is zo vernieuwend, die zet zelf de trend. Ik zeg altijd: het is geen aap die het voordoet, maar een aap die het nadoet. Die affaire werpt ten onrechte een smet op Koolhaas. Maar als die Brit geld heeft en een goede advocaat, kan hij nog een eind komen.'

Wim Quist, architect in Rotterdam: 'Ik heb geen commentaar.'

Sjoerd Soeters, architect in Amsterdam: 'Iemand als Koolhaas, die zich zo nadrukkelijk afficheert als origineel, vraagt bijna om zo'n beschuldiging. Want je bedenkt niet alles zelf. En soms komt de inspiratie uit andermans werk behoorlijk letterlijk. Bij Koolhaas is dat bijvoorbeeld het geval bij het ontwerp voor een woongebouw in Japan. Als je dat in doorsnee bekijkt, is het bijna identiek aan een studentengebouw van Le Corbusier uit 1928. Nu mag je best citeren, maar dan moet je de bron vermelden. Ook de werkwijze van Koolhaas' bureau roept het over zich af. Hij werkt met veel jonge mensen op een gegeven moment doet zich de vraag voor: bij wie ligt het auteursrecht?'

Eric Bakema, architect in Rotterdam: 'Ik heb er nooit mee te maken gehad. Het hoofdidee van een ontwerp kan wel eens overgenomen worden. Maar soms vraagt een plek ook om een bepaalde vorm. Plagiaat is in elk geval een zwaar woord. Het komt wel voor waarschijnlijk, maar ze doen het dan in elk geval slimmer dan Diekstra.

'Plagiaat is moeilijk te plegen, want veel van de technische details zijn niet zichtbaar. Iets anders is het als vormen sterk op elkaar lijken. In de woningbouw, waar veel vaste standaards gelden, heb je het natuurlijk heel vaak. Zo'n plattegrond is bij wijze van spreken al duizenden keren getekend, zonder dat die architecten ook maar iets van elkaar hebben gezien.'

Jo Coenen, architect in Maastricht en ontwerper van het architectuur-instituut in Rotterdam: 'Mensen denken heel snel dat iets is overgenomen. Maar er gaan dagelijks zoveel ontwerpen in tijdschriften de hele wereld over; een rechthoek of doos als vorm is niet meer het alleenrecht van een architect. Ik had het laatst ook in een buitenwijk in een Belgisch dorpje in de buurt. Zei mijn vrouw: hé, daar staat dat huis van jou dat nooit gebouwd is! Ik heb er geen werk van gemaakt, dat zou ik een beetje zielig vinden. Meestal gaat het in die gevechten om gebouwen die van de buitenkant op elkaar lijken. Dat is niet zo erg. Ernstig wordt het pas, als gebouwen vanuit de binnenkant, vanuit het hart, wordt gekopieerd.'

Cees Dam, architect in Amsterdam: 'Ja, fijn hé, de professor belt terug. Nou, ik heb het niet aan de hand gehad. Er zijn altijd stromingen waarbinnen veel overgenomen wordt. Renzo Piano heeft zelfs gezegd: ''Art is robbery''. Ik vind het een beetje onzin. En als je iemand niet van plagiaat kunt beschuldigen is het Rem Koolhaas wel. Iets precies overtekenen, dat kan ik me bij hem niet voorstellen.

'Wanneer gaat inspiratie over in plagiaat? Dat is duidelijk: plagiaat is juist gebrek aan inspiratie. Toen Frank Lloyd Wright terugkwam uit Japan, was dat in zijn werk te zien. Maar dat is niet erg. Het is zelfs heel prima, als je het maar verder brengt. Ik heb meegemaakt dat anderen elementen uit mijn werk gebruikten. Maar ik zie dat als een compliment. Soms denk ik zelfs: knap gedaan.'

Robin Gerrits

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden