Pleelol

Het is stommer dan een kraslot. Net iets minder erg dan een digitaal fotolijstje. Toch is de scheurkalender een enorm populair cadeau tijdens de feestdagen. Experts uit de branche verklaren het succes.

De scheurkalender voert geen verlanglijstjes aan. Toch is de kans groot dat er op een feestdag in december ongevraagd een exemplaar het huis binnendringt. Zo'n kalender is het cadeau der algemene cadeaus, zeer geschikt voor radeloze geschenkgevers die de plank niet finaal willen misslaan. Stommer dan een fles sterke drank of een kraslot, (stukken) beter dan een digitale fotolijst, zes vetbollen of een chocolade pokerset. Voor iedereen wel aardig, voor niemand echt leuk.


Een scheurkalender heeft traditioneel twee bestemmingen: hij belandt in de oudpapierbak of op ooghoogte in het toilet, de ideale plek om het te bescheuren of triviale kennis op te doen. Ergens tussen 1 januari en 17 maart, als je voor de vijftiende keer dezelfde oosterse wijsheid leest, volgt onvermijdelijk een moment van bezinning: waarom bestaat die ouderwetse scheurkalender eigenlijk nog?


Ook uitgever Remke Vet kent de plaats van de scheurkalender in de cadeautjespikorde. 'Met Sinterklaas krijgen pa en ma een scheurkalender - lekker makkelijk in te pakken. De kinderen krijgen de leuke cadeaus.' Maar de kalender is toevallig wel het succesnummer van veel uitgeverijen. Elk jaar worden er in Nederland honderd-duizenden van verkocht. Interstat, de uitgeverij waar Vet directeur van is, heeft dit jaar 28 titels in de schappen liggen. Loesje is het populairst, 'maar moppen en andere grappen doen het ook altijd goed', net als de Hard Gras-scheurkalender.


Vet nam de zaak twee jaar geleden over van Peter Loeb, die in 1981 zijn eerste scheurkalender op de markt bracht. 'Dat was elke dag een spelletje', vertelt hij. 'Een jaar later volgden kalenders van Snoopy en Garfield. Vanaf dat moment werden het er steeds meer.'


De scheurkalender bleek een blijvertje, waar door de jaren heen weinig aan werd veranderd . 'Een scheurkalender kun je niet duurder maken dan 15 euro. Dus als je er iets aan wilt verdienen, moet je wegblijven van gekleurde pagina's en dun papier gebruiken.' In de achterkant zitten altijd twee gaatjes. 'Daar snappen ze in Amerika helemaal niks van', zegt Loeb. 'Daar hangt de scheurkalender niet op de wc, maar staat hij in een standaard op het bureau. Die wc-gewoonte is typisch Nederlands.'


Loeb liet zich inspireren door het succes van de Bescheurkalender, de kalender van Kees van Kooten en Wim de Bie die tussen 1972 en 1986 verscheen. Op de voor- en achterkant van elke bladzijde stond een humoris-tische schets in tekst en beeld. 'Wij zijn niet de uitvinders van de scheurkalender hoor', zegt Van Kooten. 'Bij mijn oma op de wc hing altijd Boon's Humoristische Kalender, met lieve, brave mopjes over kruideniers die te weinig suiker afwogen.'


Pioniers of niet, Van Kooten en De Bie waren de eerste succesvolle scheurka- lendermakers. 'Tussen de tv-seizoenen door hadden we altijd een paar maanden te overbruggen', vertelt Van Kooten. 'Uitgever Jaco Groot van De Harmonie, een echte ideeënman, zei op een gegeven moment: waarom maken jullie geen scheurkalender met grappen die je over hebt? Vanaf dat moment hebben we ons veertien jaar het lazarus gewerkt voor dat ding. In de hoogtijdagen was de oplage iets van 200 duizend. Stonden Wim en ik daar in de fabriek van Zwijsen in Tilburg, pallets vol Bescheurkalenders. Je wist niet wat je zag.'


Ze maakten hun scheurkalenders 'met veel plezier'. Maar na veertien jaar was de koek op. 'Toen hadden we alle varianten en vormen wel gehad. Het was een pijnlijk besluit, maar we wilden het niet uitmelken. Net pakte ik er weer eentje bij. Ik heb verschrikkelijk zitten lachen om mijn eigen grappen. Onze kalenders hadden iets van de tijdgeest, maar de actualiteit is cyclisch. Een zin als 'onze christelijke feestdagen worden het intenst beleefd door afhaalchinezen' zou nog steeds op een scheurkalender kunnen staan.'


Tot op de dag van vandaag zien uitgeverijen de scheurkalender als 'een tijdloze investering', aldus Peter Loeb. 'Vroeger kregen we nog weleens titels aangeboden, zoals van voetbaltijdschrift Hard Gras. Dat zou vandaag de dag niet meer gebeuren. Sinds het crisis is in boekenland doen uitgeverijen het liever zelf, zodat ze er wat aan verdienen.'


De Harmonie heeft sinds 1994 Peter's Zeurkalender van tekenaar Peter van Straaten. Nog steeds is het de kalender met de hoogste oplage: rond de 50 duizend. Bij Atlas/Contact verschijnen meerdere titels, waaronder de Tuinscheurkalender en de Vogelscheur-kalender. Ook De Lantaarn brengt veel scheurkalenders uit. Tijdschriften als Quest en Happinez geven hun eigen dagkalenders uit.


Over het huidige aanbod is Van Kooten niet te spreken. 'Peter's Zeurkalender en de Onze Taal-kalender blijven leuk. De rest vind ik een liefdeloos in elkaar geplempte bedoening. Ik mis satirische grappen over sociale fenomenen in het kalenderschap. Elke dag een mop, dat kan een goeie of een slechte zijn. Maar verrassen doet het omslaan van een pagina nooit. In dat verrassen zagen Wim en ik een eervolle taak.'


Laat ex-uitgever Loeb het niet horen. 'Elke kalender is weer een prestatie', zegt hij. 'Vind maar eens jaar in jaar uit 365 weetjes. Daar heb je een ijzeren discipline voor nodig hoor. Je moet goed bronnenonderzoek doen, een vlotte pen hebben en beknopt kunnen schrijven.'


Over die gave beschikt Jan-Paul van Spaendonck. Sinds een jaar of tien stelt hij scheurkalenders samen voor Interstat. Dit jaar was hij - parttime zanger, parttime kalendermaker - verantwoordelijk voor vijf verschillende. Hij is alweer begonnen aan zijn negende moppenscheurkalender, die voor 2015. De deadlines liggen in het voorjaar, dus het is zaak op tijd te beginnen. 'In het begin dacht ik weleens: hoe ga ik ooit weer 365 moppen vinden? Inmiddels weet ik dat het een kwestie is van je territorium uitbreiden. Ik zoek bijvoorbeeld ook op Italiaanse moppensites en vraag Russische vrienden om moppen door te sturen.'


Wat is volgens Van Spaendonck de sleutel tot het tijdloze succes van de scheurkalender? 'Met het afscheuren van een bladzijde markeer je de tijd, terwijl je tegelijkertijd een brokstukje humor of informatie meekrijgt. Dat heeft iets vergankelijks en ouderwets, maar het past in elke tijd.' Daar is ook oud-uitgever Loeb van overtuigd. 'Een scheurkalender vervang je niet zomaar door een app.' De charme zit volgens hem in het onbewuste van de handeling: op de telefoon of iPad moet je er speciaal een app voor openen. 'De scheurkalender hangt er gewoon.'


Mensen zien op tegen de dag, luidt de verklaring van Kees van Kooten, dus willen ze 'm beginnen met een lach. 'Dan kun je een stripje lezen in de krant. Of je scheurt een pagina uit de scheurkalender. Dat heeft iets persoonlijks. Het voelt alsof een grapje speciaal voor jou is gemaakt.' Maar het succes zou ook zomaar een andere oorzaak kunnen hebben. 'Als je een jaar lang zo'n kalender hebt hangen, krijg je een lelijke witte plek op de muur. Om ergernis te voorkomen bedek je 'm maar weer met een nieuwe. Jaar na jaar.'


Extra: Sleurkalender

Naast de Bescheurkalender en Peter's Zeurkalender is er ook de Sleurkalender. Niet uitgegeven door een uitgeverij, maar door illustrator Marloes Toonen. Ze tekende voor elke week een opdracht die helpt om van het gebaande pad af te wijken. Want, zo luidt haar redenering: 'Je onthoudt vooral de momenten waarop je iets doet dat je niet dagelijks doet.' Er staan geen data op, dus beginnen kan op elk moment.


Extra: 9 pakken papier

1 Peter's Zeurkalender, 15,50 euro: dit jaar een best of-editie.


2 Shit happens, 14,50 euro: voor fans van nu.nl/opmerkelijk.


3 Loesje, 14,50 euro: zwart op wit-klassieker.


4 Quest, 14,95 euro: goede vragen die goed zijn.


5 Donald Duck, 12,99 euro: Duckiaanse strips, moppen en raadsels.


6 Liefde is..., 14,50 euro: ...wanneer hij jouw voorruit sneeuwvrij maakt.


7 Moppen, 14,50 euro: flauwtjes lachen geblazen.


8 De beste oneliners, 14,50 euro: niet-Cruijffiaanse kwinkslagen.


9 Onze Taal, 14,95 euro: advies, vergeten woorden en meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden