Column

Pleegde krant karaktermoord op docent Theaterschool?

De zaken van Jappe Claes en Ruut Weissman mogen niet op een hoop worden gegooid, zo luidt de klacht.

Beeld x

De ene docent van de Amsterdamse Theaterschool, de Vlaming Jappe Claes, probeerde jarenlang amoureuze relaties met studentes aan te knopen. Hij moest in 2014 opstappen nadat een groep jonge docenten een onderzoek naar hem had ingesteld. De ander, artistiek leider Ruut Weissman, beaamde dat hij in de jaren tachtig als docent - en 'generatiegenoot' - drie affaires met studentes had, maar daarna nooit meer. Enkele recente geruchten werden door de school onderzocht, maar leverden geen bewijs op.

'Beide situaties zijn te veroordelen', schreef een schrijver/cabaretier in een stuk dat veelvuldig werd gedeeld op sociale media en dat hij als klacht mailde. Want een docent heeft te allen tijde een machtspositie ten opzichte van de student. 'Wat niet kan is de situatie van Ruut Weissman gelijkstellen aan die van Jappe Claes. Dan ben je heel onzorgvuldig en gevaarlijk bezig.'

Terug van vakantie brandden meer klachten van soortgelijke strekking in de mailbox. In het nieuws- en achtergrondverhaal over de Amsterdamse Theaterschool van 16 juli zijn de zaken van Claes en Weissman volgens klagers - grotendeels (oud-)studenten en vrienden van Weissman - onterecht op een hoop gegooid, zo luidt het verwijt. De krant zou bezig zijn met een 'lastercampagne' en 'karaktermoord' plegen op Weissman.

Net als zedenzaken in de rechtbank behoren verhalen over seksuele intimidatie en machtsmisbruik in de krant tot de ingewikkeldste. Er zijn vaak maar twee partijen die weten hoe het precies zit: het mogelijke slachtoffer en de beschuldigde. Niet zelden is lastig vast te stellen welke informatie voortkomt uit het geruchtencircuit en welke tot het feitencomplex behoort. De schade bij publicatie is ontegenzeggelijk - voor beide partijen.

De redactie is daar niet lichtvaardig mee omgesprongen. Het afgelopen half jaar spraken de verslaggevers met vijftien oud-studenten, drie (oud-)docenten en andere ingewijden. In het geval van Weissman hebben zij 'voldoende zorgvuldig onderzoek verricht', oordeelde de voorzieningenrechter op 15 juli, daags voor publicatie. Weissman had een kort geding aangespannen om de publicatie te voorkomen. De rechter oordeelde dat het verhaal 'een ernstige inbreuk op zijn reputatie en privacy vormt', maar 'mede gezien de misstand die de Volkskrant aan de kaak beoogt te stellen' niet zodanig dat een publicatieverbod vooraf gewettigd zou zijn.

Morele afweging

Eerder had de redactie natuurlijk zelf al een morele afweging gemaakt. Het opnemen van Weissmans rol in het stuk is mijns inziens gerechtvaardigd. Het gaat om dezelfde school, dezelfde problematiek, dezelfde cultuur. Bovendien toont zijn verhaal aan dat het verleden - 'in de jaren tachtig gebeurde dat gewoon', zei hij - nog steeds invloed heeft op het heden. Sommige vrouwen zijn de afgelopen jaren pas naar buiten getreden. Ze vinden dat de docent zijn positie heeft misbruikt en zeggen daar nu nog hinder van te ondervinden.

Van cruciaal belang is dat de journalisten de tijdsspanne correct weergeven. Op een paar algemene zinnen na, waar de duur en het aantal docenten explicieter benoemd hadden kunnen worden, is bij Weissman telkenmale aangegeven dat de affaires lang geleden plaatsvonden. In één geval is verzuimd te melden dat een van de drie 'recente geruchten' uit een brandbrief van een bezorgde docente betrekking had op een relatie uit het verleden. Dat was wel zo eerlijk geweest.

Weissmans wederhoor is ruimhartig opgenomen. Zijn reactie - 'Ik weet zeker dat de mensen met wie jullie gesproken hebben niet de mensen zijn die succes hebben gehad' - sterkte de redactie evenwel in de overtuiging dat publicatie een maatschappelijk belang dient. De gebeurtenissen lijken nog steeds te worden gebagatelliseerd.

De klagers nemen het de krant verder kwalijk dat andere media Weissman aan dezelfde schandpaal als Claes nagelen. In de beeldvorming gaat het om 'twee oudere vieze mannen die structureel aan jonge studentes zitten. Onwaar', aldus de eerder genoemde cabaretier. De boodschapper kan slecht verantwoordelijk worden gesteld voor slordigheden van anderen, tenzij hij zelf een fout maakte. In de zaak-Claes is dat niet helemaal goed gegaan.

Hoewel geen enkele vriend of (oud-)student het bij de redactie voor Claes opnam, kwam er uitgerekend van een van de klokkenluiders die de geruchten over hem onderzochten een klacht over onzorgvuldige journalistiek. Volgens de groep jonge docenten klopt de conclusie die hun wordt toegeschreven niet. In het nieuwsverhaal stond dat Claes volgens de docenten 'met veel studenten seksuele relaties had gehad'. En: 'Volgens bronnen gaat het om tussen de tien en twintig studenten.' Niet zo vreemd dat een Belgische krant met deze gegevens aan de haal ging: 'Acteur Jappe Claes ontslagen als theaterdocent na seksuele relaties met '20' leerlingen'. In werkelijkheid was de uitkomst dat de Vlaming één langdurige seksuele relatie had gehad. Verder had hij zich bij circa 15 studentes bezondigd aan grensoverschrijdend gedrag, seksuele toespelingen en misbruik van zijn positie als docent en leidinggevende, zo blijkt uit de bevindingen die ik vertrouwelijk heb ingezien.

Klokkenluiders

De journalisten hebben deze uitkomst niet gelezen, omdat de klokkenluiders niet wilden prijsgeven wat de vrouwen hun hadden toevertrouwd. Dat verklaart maar ten dele hoe de fout kon ontstaan. Want uit een korte verklaring die de klokkenluiders later gaven, konden de verslaggevers wel destilleren dat de (oud-)studentes zich 'gemanipuleerd, gebruikt en geïntimideerd' voelden. Zo is het ook in het achtergrondartikel weergegeven. Waarom er een opwaardering naar 'seksuele relaties' in het nieuwsverhaal plaatsvond, kan niemand uitleggen.

Dat klinkt ongeloofwaardig, maar lijkt voort te vloeien uit de druk die ontstond door Weissmans kort geding. Vier redacteuren en twee juristen bemoeiden zich met de tekst. Daarbij lag de focus bij Weissman, niet bij Claes. De klokkenluider was toegezegd dat hij de definitieve versie nog mocht lezen, maar daar kwamen de journalisten op terug vanwege het juridische geschil. Het schoolbestuur kreeg het artikel wel te lezen, maar merkte de 'seksuele relaties' van Claes niet op. Dat lag ook niet op onze weg, aldus de directeur, omdat met de klokkenluiders geheimhouding was afgesproken. Bovendien ging het geding over Weissman, Claes was weg en uit beeld. De journalisten vertellen dat ze er verder van uitgingen dat de school de klokkenluider het stuk zou mailen, omdat dit bij een conceptversie eveneens was gebeurd.

Hoe het ook zij: de toezegging aan de klokkenluider is niet nagekomen. Dat is onkies en had een fout kunnen voorkomen. De redactie betreurt dit, maar is ervan overtuigd dat het verhaal overeind blijft, omdat 'een aantal andere bronnen wel spreekt van meer seksuele relaties'. Op pagina 10 treft u de rectificatie aan.

Claes moest niet voor niets weg. Zijn veelal vruchteloze verleidpogingen waren ernstig en ontwrichtend genoeg, die behoeven geen overdrijving. Het is goed dat de werkelijke reden van Claes' vertrek door de krant is onthuld, opdat het broodnodige debat over machtsmisbruik door docenten gevoerd kan worden - maar wel op basis van de juiste feiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.