nieuws uitvaart mugabe

Plechtige uitvaartceremonie Mugabe is eerst en vooral politiek spel

Daar staat zijn lijkkist dan, gedrapeerd met het rood, groen, geel, zwart en wit van de vlag. Robert Mugabe kreeg zaterdagmiddag een plechtige, op de televisie uitgezonden uitvaartceremonie in het nationale sportstadion in Harare, de hoofdstad van Zimbabwe. Mugabe was 37 jaar lang de baas van het land; vorige week overleed hij op 95-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Singapore.

De kist van Mugabe tijdens de uitvaartceremonie. Beeld EPA

Er zijn bloemen, composities van een fanfarekorps en warme toespraken van Afrikaanse leiders. En er is politiek, veel politiek. Robert Mugabe is dan dood, zijn uitvaart en zijn aanstaande begrafenis zijn instrumenten voor Zimbabwe’s nieuwe machthebbers.

De regering van zijn opvolger Emmerson Mnangagwa prijst uit eigenbelang Mugabe de hemel in. Mugabe leidde Zimbabwe als guerrillastrijder naar de onafhankelijkheid van 1980. Dat is een stevig wapenfeit waarvan het loont de herinnering levend te houden: ze kan dienen als legitimering van politieke macht. Mnangagwa heeft aan Mugabe reeds de status toegekend van ‘nationale held’.

Ironisch is dit wel. In 2017 stootte het leger, in samenspraak met Mnangagwa, Mugabe van de troon. De kring rondom Mnangagwa – jarenlang de man die voor Mugabe het vuile werk opknapte – kwam met een originele verklaring: de interventie was nodig om de glorieuze politieke erfenis van Mugabe veilig te stellen. Die erfenis liep namelijk gevaar door manipulatieve ‘elementen’ in Mugabes omgeving, zoals zijn vrouw Grace, die zelf uit was op de macht. Mugabe werd gedwongen plaats te maken, maar deed dat voor mensen die hem overlaadden met lof. De coup tegen hem was zogenaamd voor zijn eigen bestwil en heette eufemistisch ‘Operatie Herstel Nalatenschap’.

Icoon

De intenties van de coupplegers waren dus duidelijk: we nemen de macht over, ook in de door Robert Mugabe opgerichte partij Zanu-PF, maar laten het heroïsche verhaal van de vrijheidsstrijd en Mugabes rol daarin intact. Dit weekeinde noemde Sibusiso Moyo, minister van Buitenlandse Zaken, Robert Mugabe ‘een icoon’. In 2017 nog maakte Moyo, toen als generaal, de machtsgreep tegen Mugabe wereldkundig.

Een vergelijkbaar spel is er gaande rond Mugabes naderende begrafenis. De regering van Emmerson Mnangagwa ziet voor Mugabe een plekje weggelegd op de erebegraafplaats voor onafhankelijkheidsstrijders en andere kopstukken, net buiten Harare. Een teraardebestelling tussen de metershoge, goudkleurige beelden van revolutionairen – aangelegd door de Noord-Koreanen ten tijde van Mugabes eigen heerschappij – bestendigt het verhaal van regeringspartij Zanu-PF als hoeder van Zimbabwe’s zelfstandigheid.

Lastig was alleen dat Mugabe en sommige van zijn nabestaanden andere ideeën hadden over zijn laatste rustplek. Mugabe zei in zijn nadagen dat hij niet begraven wilde worden op Heroes Acre, omdat zo’n begrafenis koren op de molen zou zijn van de kliek die hem in 2017 ‘verraadde’. 

Volgens zijn neef Walter Chidhakwa, tot kort na de coup van 2017 minister van Mijnbouw, was Mugabe in zijn laatste dagen ‘droevig, droevig, droevig’. Hij zou liever begraven willen worden in zijn geboortestreek. Toch lijkt het er op dat de regering-Mnangagwa haar zin krijgt, met een begrafenis op Heroes Acre – dat zegt althans Leo Mugabe, een andere neef. Volgens hem kan de begrafenis trouwens 30 dagen op zich laten wachten omdat er gebouwd wordt aan een speciaal mausoleum. De komende dagen zal blijken of Leo Mugabe namens de hele familie spreekt.

Dat getouwtrek zal met name jonge Zimbabwanen een zorg zijn. Zij maakten de onafhankelijkheidsstrijd niet mee. Zij denken aan banen, of aan voedsel, of aan elektriciteit. Mugabe bezorgde Zimbabwe de onafhankelijkheid, maar onder zijn gezag stortte daarna de economie in. Politieke opponenten werden gefolterd en vermoord. Bij Mugabes val in 2017 stroomden honderdduizenden Zimbabwanen de straten op, ze huilden van geluk.

Maar onder hun nieuwe machthebbers vergaat het ze niet veel beter. Zaterdagmiddag, tijdens de uitvaart waar president Emmerson Mnangagwa de lof zong op Mugabe, was het nationale sportstadion in Harare voor driekwart leeg.

Meer over Robert Mugabe
Veel, heel veel negatiefs kon over hem worden gezegd. Maar één kwalificatie, die van ‘gek’, gold lange tijd niet – al had het er soms alle schijn van. Robert Gabriel Mugabe, die vrijdag op 95-jarige leeftijd overleed, wist tot op hoge leeftijd precies wat hij deed, schreef oud-correspondent Kees Broere in zijn postuum. En deed dat met passie. Ook al betekende dit dat hij een heel land mee de afgrond insleurde. Zijn dood leverde vorige week daarom gemengde reacties op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden