Plattelanders tegen HSL-lijn Engeland

Het maakt lawaai, verlaagt de huizenprijzen en ontsiert het landschap, zeggen tegenstanders van een nieuwe snelle treinverbinding in Noord- Engeland.

LITTLE MISSENDEN - David Richards draagt geen bolhoed, heeft geen bedienden en zijn achtertuin is te klein voor een rondje croquet. Toch is de 56-jarige biochemicus uit het gehucht Little Missenden fel gekant tegen de aanleg van hogesnelheidslijn, een paar honderd meter van zijn huis.


Hij moet hartelijk lachen om de Noord-Engelse Yes to High Speed Rail-lobbygroep die bezwaarmakende zuiderlingen in een postercampagne karikaturaal heeft afgebeeld als upper-class toffs- bekakt oud-geld in Nederlandse termen. 'De lijn is bedoeld om Noord en Zuid bij elkaar te brengen maar dat lijkt nu al niet te werken. Ik denk dat deze campagne nog meer mensen naar de inspraakavonden lokt', zegt hij.


De hogesnelheidslijn ('HS2') is bedacht door de vorige regering. Het paste in de filosofie van de Labour Partij om de welvaartsverschillen tussen Noord- en Zuid-Engeland te verkleinen. Gaandeweg de jaren zijn nogal wat overheidsinstellingen, van de BBC tot de belastingdienst, gedeeltelijk naar het 'rode' noorden verhuisd. Wat nog ontbrak was een landelijk hogesnelheidsnet zoals de Fransen, Duitsers en Spanjaarden hebben, en dat terwijl het Verenigd Koninkrijk de geboorteplaats van de trein is.


De HS2 - Canadese pensioenfondsen beheren al een hogesnelheidslijn in Kent - zal de reistijden van Londen naar Birmingham, Manchester en Leeds drastisch verkorten. In de tweede fase wordt de lijn doorgetrokken naar Heathrow in het zuiden en Glasgow in het noorden. De Conservatief-Liberale coalitie nam de plannen over, ook omdat het mooi paste bij pogingen een groen imago uit te stralen.


Lineaal

'Er viel een grote stilte in de Crown Inn', zo herinnert Richards zich het moment waarop het traject bekend werd gemaakt. 'Na enkele biertjes begon toen meteen de tegencampagne.' En niet alleen in Little Missenden, maar ook in Fradley and Streethay, Priors Hardwick, Thorpe Mandeville, Weston under Wetherley en tientallen andere dorpen langs de met een liniaal aangelegde route.


Plattelandbewoners in Buckinghamshire en Northamptonshire hebben niets tegen technologische vooruitgang - ze smeken om snel internet en mobiel telefoonbereik - maar 400 km per uur is te snel. Ook middenstanders, natuurgroepen en de vereniging van belastingbetalers tekenen bezwaar aan.


De Green Party is, na een worsteling met dilemma's, tegen omdat de snelle trein energie vreet en de natuur schade oploopt. Uit een opiniepeiling bleek dat een derde van de Britten het project steunt. Op haar beurt maakt de koningin zich zorgen omdat de lijn langs de stallen komt waar haar paarden van hun oude dag genieten.


Het meeste protest galmt door de Chilterns; het Gooi van Engeland. Afgezien van de blikjes en flesjes langs de landweggetjes is het een Area of Outstanding Natural Beauty - een status vergelijkbaar met die van nationaal park. De parel is Little Missenden, waar de televisieseries Midsomer Murders en The Vicar of Dibley zijn opgenomen. Ter hoogte van het 120 woningen tellende gehucht komt de spoorlijn uit een tunnel te voorschijn om even later weer ondergronds te gaan. 'Dat zal voor een dreunend lawaai zorgen', verwacht Richards.


Tijdens een wandeling door het dorp komen tal van andere bezwaren aan de orde: door de boringen in het kalksteen kan het stroompje door het dorp opdrogen, de huizen worden onverkoopbaar, de prijzen voor plaatselijke treinen zullen stijgen en de bouwputten ontsieren het landschap. Het enige wat het dorp nu ontsiert zijn de tientallen anti-stickers, terwijl langs de autoweg iets verderop een witte olifant staat. Een white elephant staat voor een geldverspillend en nutteloos prestigeproject.


Daar kijkt men in het Noorden anders tegenaan. 'Als de conservatieven van de Chilterns het in de negentiende eeuw voor het zeggen hadden gehad, hadden we nergens een spoorlijn gehad', lacht Dennis MacShane, het sociaaldemocratische kamerlid voor Rotherham, één van de noordelijke steden die hoopt te profiteren van de snelle verbinding. Volgens de voormalige staatssecretaris voor Europese zaken moeten 'economisch protectionisme en nimby-isme van huiseigenaren worden verslagen'.


De grootste voorstander van de lijn is het Noord-Engelse zakenleven. In een brief naar The Daily Telegraph stelden de diverse Kamers van Koophandel dat de economische winst op termijn zo'n 360 miljard euro zal bedragen, mits de overheid ook investeert in het plaatselijke spoornet. Opvallend is dat een rapport van het ministerie van Transport juist suggereert dat driekwart van de banen die de lijn zal opleveren in de omgeving van Londen te vinden zal zijn.


Omdat de eerste trein pas over veertien jaar gaat rijden, is het volgens de tegenstanders onmogelijk om nu al te zeggen hoeveel de 38 miljard euro kostende lijn gaat opbrengen. 'Ik heb in het zakenleven gewerkt en als ik een rapport zou hebben gekregen met zulke vage berekeningen, had ik het meteen in de prullenbank gegooid', zegt Little Missendener Mark Ladd, een gepensioneerde accountant.


Bovendien zijn de berekeningen gebaseerd op de veronderstelling dat treinreizigers niet in de trein werken. Er bestaan ook twijfels over het gebruik van de trein zelf. De Engelse treinkaartjes zijn nu al de duurste van Europa en een snelle rit van Londen naar Leeds zal misschien niet veel goedkoper uitvallen dan de prijs van een tweedehands Fiat. De verwachting is dat vooral zakenmensen de trein op kosten van de zaak gaan gebruiken, of zoals de nee-zeggers het samenvatten: A fast train for fat cats - een sneltrein voor dikke zakenlui.


Naast ecologische, akoestische en financiële twijfels kan de lijn ook politieke problemen opleveren. De lijn loopt door True Blue-kiesdistricten van zestien Conservatieve kamerleden, onder wie enkele bewindslieden. Zo vertegenwoordigt staatssecretaris voor Wales Cheryl Gillan de burgers van Little Missenden. Zij heeft al aangeven tegen de lijn te zijn en dat David Cameron haar maar moet ontslaan als hij daar moeite mee heeft.


Het is geen exclusieve zaak van behoudende nimby's. De conservatieve opinieleider Simon Heffer, die niet langs de route woont, schreef dat zulke lijnen beter passen bij Frankrijk dat bijna vier keer zo dunbevolkt is als Engeland. 'Dat kan verklaren dat de Franse regering gemakkelijk ruimte vindt om infrastructurele projecten door te drukken, terwijl de onze overal op verzet stuiten.'


Luchthaven

Volgens Richards is het zinvoller om een nieuwe luchthaven in de Theemsdelta te bouwen, zoals Boris Johnson van plan is, om vandaar over bestaand spoor via Stansted en Cambridge snelle treinen - doch niet te snel - te laten rijden naar het Noorden. Al pratend over projecten en verzet, komt hij op het plan eind jaren zestig om in het naburige Cublington een nieuwe luchthaven te bouwen. 'Dat zorgde voor enorm veel verzet, waarbij volgens de verhalen opstandelingen zelfs een wapendepot van de reservisten plunderden'.


Zover zal het in het dorp van detective chief-inspector Tom Barnaby - wiens geestelijke vader een prominent tegenstander is - niet komen. Richards voorziet wel meer burgerlijke ongehoorzaamheid. 'De mensen hier hebben zich altijd braaf, soms mokkend, gehouden aan de strikte bouwrichtlijnen. En als dank zet de overheid een hogesnelheidslijn in onze achtertuin.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden